BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
Blog > Komentarze do wpisu

Podgłośnić czy pogłośnić? A może zgłośnić?

Dzień dobry. Piszę do państwa z pewną wątpliwością. Nie wiem jak poprawnie zapisać słowo określające "ustawianie dźwięku na wyższy". Czy jest to "pogłośnić" czy może "podgłośnić"? Zawsze pisałem "podgłośnij" ale w słownikach internetowych jako poprawną formę uznają "pogłośnić". Natomiast niektórzy pytani dają sobie rękę uciąć, że powinno się "pogłaśniać". Czy wiecie może państwo jak to właściwie jest z tym czasownikiem? B.

     Forma czasownika nazywająca czynność „ustawiania dźwięku na wyższy” jest często powodem dyskusji, a nawet sporów rodzinnych. Swego czasu pisałam o kontrowersji między ojcem i synem dotyczącej formy zgłośnić. Ojciec twierdził, że taki czasownik nie istnieje, natomiast syn – że owszem, istnieje, bo jeśli można dźwięk ściszyć, to można i zgłośnić. Przyznałam wtedy rację synowi, udowadniając, że formę zgłośnić uzasadnia analogia językowa. Mamy bowiem w polszczyźnie takie pary antonimów czasownikowych, czyli wyrazów nazywających czynności przeciwstawne, jak zmądrzeć – zgłupieć, zapalić – zgasić, wygrzać – wychłodzić, odmłodzić – postarzeć, odchudzić – pogrubić i wiele innych. Istnienie tych wyrazów określających przeciwstawne czynności tworzy pewien ład w systemie języka, a więc i w otaczającym nas świecie. Inna rzecz, że słowniki współczesnego języka polskiego takiej formy nie notują. Znalazłam ją jedynie w słowniku pod red. W. Doroszewskiego (z 1968 roku) z adnotacją „rzadkie”.         
     Jeśli chodzi o czasowniki pogłośnić i podgłośnić, to przyjmując powyższą argumentację, można i te formy zaakceptować, gdyż są one antonimami czasownika ściszyć. Słowo pogłośnić jako jedyny notuje „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza z 2003 roku. Przyznam, że jestem tym faktem nieco zaskoczona, gdyż wyrazistszą formą wydaje mi się czasownik zgłośnić jako antonim czasownika ściszyć (oba utworzone przez ten sam przedrostek). Dobrą (jeśli nie lepszą) jest też w mojej ocenie forma podgłośnić, utworzona na wzór czasowników podkręcić, podmalować, podczesać, w których przedrostek pod- ma znaczenie ‘trochę’.  Akceptuję jednak formy zaświadczone w słownikach: i zgłośnić, i ściszyć, gdyż obie wzbogacają środki wyrazu, nie eliminując najczęściej chyba używanego zwrotu zrób głośniej. A czasownik pogłaśniać jest formą niedokonaną czasownika pogłośnić. (EK)

niedziela, 10 marca 2013, poradniajezykowa