BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
Blog > Komentarze do wpisu

Ameryka piastuje, Niemcy miażdżą, a ukulelista gra w Majdanie

Od kilku dni, mój mąż i ja prowadzimy debatę, czy prawidłowo jest nazywać Stany Zjednoczone Ameryki Północnej "Ameryką". W mediach ta nazwa jest powszechna, stąd wzięło się moje przekonanie, że może być używana, chociażby w mowie potocznej. Adam zaś, poniekąd słusznie, mówi że skoro Ameryka to kontynent, państwo to powinno się nazywać "Stanami Zjednoczonymi". Janina B.

Ameryką można nazywać same Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, słowniki notują takie znaczenie Ameryki jako potoczne. (RS)

***

Chciałbym upewnić się, czy mój tok myślenia jest poprawny. Sprawa dotyczy zdania, dokładniej zadania testowego: "Podkreśl nazwiska osób, które piastowały stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich." Dla mnie wyraz "piastowały" wskazuje ewidentnie na formę czasu przeszłego, co poskutkowało niepodkreśleniem nazwiska obecnego Rzecznika Praw Obywatelskich. Czy mogę więc upierać się i rościć sobie prawo do zaliczenia mojej odpowiedzi, skoro pytanie nie było zadane w sposób jasny i nie pozostawiający wątpliwości? Filip P.

Tak, ma Pan rację. Ktoś, kto chce precyzyjnie odpowiedzieć na tak postawione pytanie, musi założyć, ze chodzi tylko o byłych rzeczników. Jeśli układający to pytanie zakładał, że należy wskazać również obecnego rzecznika, to powinien sformułować je inaczej, np. Wskaż osoby, które zostały powołane na urząd Rzecznika Praw Obywatelskich. (RS)

***

Bardzo proszę o odpowiedz, który zwrot jest poprawny: "Niemcy zmiażdżyły Portugalię" czy też "Niemcy zmiażdżyli Portugalię"? Konkretnie chodzi o mecz pomiędzy drużynami. R.J. S.

Gdy chodzi o osoby, to trzeba użyć męskoosobowej formy czasownika: Niemcy zmiażdżyli. Gdy mówi się o państwie - formy niemęskoosobowej: Niemcy zmiażdżyły. (EK)

***

Interesuje mnie poprawna forma przymiotnika pochodzącego od rzeczownika Brenna (nazwa miejscowości na Śląsku Cieszyńskim). W powszechnym użyciu wśród mieszkańców Brennej utrwalona jest forma "breński", natomiast w niektórych opracowaniach pojawia się forma "brenneński". Która z nich jest zgodna z normami języka polskiego? Dorota G.

"Słownik nazw miejscowości i mieszkańców" pod red. Marka Łazińskiego (Warszawa 2007) podaje dwie możliwe formy przymiotnikowe: breński albo breneński. Mieszkańcy Brennej to brenianin, brenianka, brenianie. (EK)

***

Proszę o podanie wykładni dotyczącej pisowni liczebnika w zdaniu: "Pożegnaliśmy się z 117. absolwentami ". Liczebnik zapisujemy wtedy z kropką, bez, czy obie formy będą poprawne? Z poważaniem, M. J.

Kropka po cyfrze jest zbędna, ponieważ cyfra oznacza tu liczebnik główny: Pożegnaliśmy się ze stu siedemnastoma absolwentami. Kropka natomiast sygnalizuje liczebnik porządkowy. Zdanie Pożegnaliśmy się ze sto siedemnastym absolwentem wyglądałoby tak: Pożegnaliśmy się ze 117. absolwentem. (EK)

***

Mam pytanie dotyczące poprawnej pisowni dat, gdy po cyfrze występuje pełna nazwa miesiąca - czy między nimi powinna być kropka - np. "1. lipca 2014 roku"? Spotkałam się z taką pisownią i argumentacja była taka, że "1" to skrót, a w języku polskim po skrótach stawia się kropki, chyba że kończą się na właściwą literę, a "1", to nie "jeden", jakby czytało się bez kropki, tylko "pierwszy". W Zachodniopomorskim zaś taką pisownię poprawiają...
Będę wdzięczna za wyjaśnienie. Anna D.

To nie skrót, tylko po prostu cyfra. Jest to liczebnik porządkowy, ale w zapisie daty nie stawia się za nim kropki. poprawny zapis to 1 lipca 2014 r. (RS)

***

Czy określenie „zdarzenie niezależne od woli i stanu zdrowia” ma tylko jedno znaczenie? Czy można je interpretować następująco: „zdarzenie bez względu na wolę i stan zdrowia”? Pozdrawiam, Karol M.

To dwa różne sformułowania, mają różne znaczenia. Pierwsze mówi o tym, że jakiś fakt jest niezależny od czyjejś woli i zdrowia. Natomiast drugie sformułowanie tego nie wyklucza - zdarzenie mogłoby by być zależne od tych czynników lub nie. (RS)

***

W imieniu rosnącego grona polskich miłośników gry na ukulele, chciałbym prosić o rozstrzygnięcie nurtującego nas problemu: w jaki sposób określić osobę grającą na ukulele? W tej chwili funkcjonują wśród naszych grajków formy od "ukulelelisty", przez "ukulelistę", aż po krótkie "ukista". Rozstrzygnięcia nie ułatwia nam fakt, że sam instrument określany jest często w skrócie jako "uke" (kalka z j. angielskiego, w którym taka forma jest w powszechnym użyciu), lub nieco spolszczone "uku". Prosimy o pomoc! Z poważaniem, Grzegorz S.

Rzeczywiście, w słownikach nie znajdziemy nazwy osoby grającej na ukulele, ale możemy – znając mechanizm słowotwórczy - taką nazwę utworzyć. W polszczyźnie nazwy muzyków budujemy najczęściej za pomocą cząstki –ista: flecista, klarnecista, perkusista, wiolonczelista, pianista, zatem muzyk grający na ukulele to ukulelista. A jeśli ukulele nazywane jest uke lub uku, to można też zaakceptować ukistę. Oczywiście, są to formy środowiskowe, nienotowane w słownikach i rzadkie w polszczyźnie ogólnej. (EK)

***

Mam zapytanie odnośnie prawidłowego sformułowania zdania. Czy prawidłowo jest: „... w obrębie nieruchomości niezamieszkałych” czy też: „...w obrębie nieruchomości niezamieszkanych”? Anna P.

Obie formy są poprawne, pierwszą z nich słowniki określają jako rzadszą. (RS)

***

Na posiedzeniu Senatu mojej macierzystej uczelni miała miejsce dyskusja na temat nazwy utworzonego na jednym z wydziałów zakładu. Proponowana była nazwa "Zakład Mikro i Nanotechniki". Taka forma wzbudziła sporo kontrowersji. Odrzucono ją, podobnie jak formę "Zakład Mikro- i Nanotechniki". Ostatecznie przyjęto kompromisową wersję "Zakład Mikrotechniki i Nanotechniki". Moje pytanie brzmi - czy któraś z pierwszych dwóch wersji jest prawidłowa? Z pozdrowieniami, Krzysztof Z.

Tak, poprawna byłaby wersja z łącznikiem: Zakład Mikro- i Nanotechniki. (EK)

***

Proszę o informację, czy przed zaimkami w zdaniach typu: "Nie wiem gdzie", "Nie pamiętam jaki" należy wstawiać przecinek? Bardzo dziękuje za pomoc. Pozdrawiam, Agnieszka M.

Przed zaimkami względnymi wprowadzającymi zdanie pozornie podrzędne nie stawiamy przecinka. Por. par. 363 uwaga 2. w Wielkim słowniku ortograficznym PWN. (EK)

***

Witam, chciałem zapytać o odmianę i używanie słowa "Majdan". Jest to miejscowość/wieś pod Warszawą i nie wiem, jakie formy są poprawne. Kiedy piszemy "w" a kiedy "na"? Mieszkamy w/na Majdanie. Jedziemy do Majdanu/na Majdan. Impreza odbędzie się w/na Majdanie. Droga w/na Majdanie? Dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam, Michał W.

Jeśli Majdan to nazwa miejscowości, to jedziemy do Majdanu, mieszkamy w Majdanie, impreza odbędzie się w Majdanie i droga jest w Majdanie. Konstrukcja na Majdanie byłaby zasadna wtedy, gdybyśmy mówili o ukraińskim placu a nie o miejscowości. (RS)

***

Mam pytanie odnośnie pisowni wyrażenia, czy poprawne jest "kobieta-kierowca" czy "kobieta kierowca"? Będę wdzięczna za odpowiedź. Pozdrawiam. Ania.

Kobieta kierowca to tak jak mężczyzna pasażer albo lekarz pediatra lub też nauczyciel polonista. Takie zestawienia nie są równorzędne (jak na przykład laska-parasol czy fryzjerka-kosmetyczka), dlatego trzeba je zapisać oddzielnie. (EK)

wtorek, 24 marca 2015, poradniajezykowa