BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
Blog > Komentarze do wpisu

Za granicą zrozummy trudną i ciężką książkę za sześć i pół złotego

Kiedy powinniśmy używać wyrażeń "za granicą" a kiedy "zagranicą"? Czy w takim zdaniu: "Zagranicą mieliśmy do czynienia z pierwszą od lat decyzją amerykańskiego banku centralnego o podniesieniu stóp procentowych...." jest to słowo użyte poprawnie? Karolina L.

Za granicą jest wyrażeniem przyimkowym łączącym przyimek z rzeczownikiem. W przytoczonym zdaniu jest - częsty, niestety - błąd ortograficzny. Za granicą, jak za miedzą, za szafą, za drogą, trzeba zapisać rozłącznie. Od wyrażenia za granicą można utworzyć rzeczownik zagranica na wzór wyrażeń Zaolzie (za Olzą), zalesie (za lasem),np.  Mieć stosunki dyplomatyczne z zagranicą. Program odpowiadający potrzebom osób prywatnych oraz firm z Polski i zagranicy. (EK)

***

Uprzejmie proszę o odpowiedź, która wymowa skrótowca spółki naftowej PGNiG jest poprawna: pe-gie-nig, czy pe-gie-ni-ge? A może jeszcze inaczej? Aleksandra.

W moim odczuciu najbardziej naturalną wymową nazwy PGNiG jest [pe-gie-nig], choć nie wszyscy językoznawcy podzielają tę opinię. Niektóre poradnie językowe zalecają odczytywanie literowe: [pe-gie-en-i-gie]. Nie podają jednak przekonujących argumentów, dlaczego mielibyśmy wymawiać połączenie NiG jako [en-i-gie], skoro układa się ono w sylabę? Podobnie przecież odczytujemy takie nazwy, jak SGPiS [es-gie-pis] czy UOKiK [u-o-kik]. Wymowę [pe-gie-nig] potwierdza „Wielki słownik ortograficzny” PWN, który  notuje formy dopełniacza PGNiG-u [pe-gie-nig-u] i narzędnika PGNiG-iem [pe-gie-nig-iem]. (EK)

***

Zwracam się z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie mi odmiany czasowników "rozumieć", "zrozumieć". Czy w 1 osobie liczby mnogiej poprawnie będzie : "rozuńmy", "zrozuńmy", czy też "rozummy", "zrozummy". Mnie się wydaje, że poprawna jest wersja druga. Nie jestem też pewna, czy czasownik niedokonany "rozumieć" powinien mieć tryb rozkazujący. Nadmieniam, że formę czasowników "rozuńmy", "zrozuńmy"  przeczytałam w artykule naukowym pracownika jednego z uniwersytetów na Białorusi. Anna M.

Poprawna forma niedokonana brzmi "rozumiejmy", a formy dokonane: "zrozumiejmy" i "zrozummy". (RS)

***

Która forma jest poprawna -  "nie warto tracić czas" czy "nie warto tracić czasu"? Tracić (kogo? co?) czas, ale NIE tracić (kogo?czego?) czasu. Jednak w zdaniu "nie warto tracić czas" wydaje mi się, że "nie" należy do zwrotu "nie warto", a w takim układzie "tracić (kogo?co?) czas". Aleksandra S.

Ta konstrukcja wymaga dopełniacza (czasu), bo o jego użyciu decyduje tu negacja nie warto tracić. Widać to lepiej, gdy w zmienimy szyk zdania. Z dopełniaczem mamy zdanie poprawne czasu nie warto tracić, a z biernikiem błędne - czas nie warto tracić. (RS)

***

Proszę o poradę, czy w piśmie urzędowym kierowanym do adwokata prawidłowo należy w pierwszej linijce adresu napisać: "adwokat Jan Kowalski" zgodnie z zasadą pisowni zawodów z małej litery, czy też "Adwokat Jan Kowalski"? Pozdrawiam, Tomasz S.

W zwrotach adresatywnych, a zatem i w adresie pisma urzędowego kierowanego do konkretnej osoby, wszystkie wyrazy oprócz spójników i przyimków, a także niektórych skrótów (np. nr,  ds., im.) piszemy wielką literą. (EK)

***

Od kilku lat uczę języka polskiego. Wczoraj była u mnie na obserwacji lekcji "nowa" pani dyrektor. Zarzuciła mi, że nie powinnam używać formy "całym zdaniem", np. "powiedz to jeszcze raz całym zdaniem. Uważała , że takie sformułowanie jest błędne. Czy rzeczywiście popełniłam błąd językowy? Proszę o rozwianie moich wątpliwości. L.

Nie zrobiła Pani błędu. Można powiedzieć coś całym zdaniem, czyli użyć niezbędnych elementów tworzących zdanie. Cały ma przecież znaczenie 'obejmujący wszystkie części składowe'.  Można też powiedzieć coś pełnym zdaniem, bo pełny ma tu znaczenie 'taki, w którym niczego nie brakuje'. Oba sformułowania są więc poprawne. (RS)

***

Prosiłabym o pomoc w kwestii odmiany nazwy miejscowości Żółte (wieś położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim). Nie dotarłam do informacji, która określiłaby, czy nazwa ta występuje w liczbie pojedynczej w rodzaju nijakim, czy może jest to forma plurale tantum - a od tego zależałaby odmiana.Czy jesteśmy zatem w Żółtem czy w Żółtych? Coś pochodzi z Żółtego czy z Żółtych? Julia S.

Nazwy Żółte nie znalazłam w żadnym słowniku, sadzę jednak, że w jej przypadku można zastosować analogię do nazw typu Krasne, Miętne, Równe, Zakopane. Mają one postać liczby pojedynczej, a odmieniane są jak przymiotniki: D. Żółtego, Krasnego, Miętnego, Równego, Zakopanego; C. Żółtemu, Krasnemu, Miętnemu, Równemu, Zakopanemu. Od przymiotników różnią się jednak formą narzędnika i miejscownika, nie mają bowiem końcówki –ym (jak zielony – zielonym), tylko końcówkę –em: w Żółtem, Krasnem, Miętnem, Równem, Zakopanem. Nie można jednak wykluczyć, że w lokalnym zwyczaju utrwaliły się inne formy gramatyczne nazwy Żółte, które mogą wyznaczać normę. (EK)

***

Czy w sytuacji, kiedy chodzi o podsunięcie komuś bardzo blisko jakiejś rzeczy, piszemy: "podetkał pod nos", czy może "podetknął pod nos"? A może obie formy są poprawne? Edyta S.

Czasownik podtykać ma dwie formy dokonane: podetknąć i podetkać. Od tej 
pierwszej możemy utworzyć podetknął, a od drugiej rzadsze podetkał. Obie wersje są poprawne. RS

***

Ostatnio moje wątpliwości wzbudziły słowa tworzone od nazwy stowarzyszenia ELSA (ang. The European Law Students' Association). Jak powinno się zapisywać określenie członków tego stowarzyszenia - "ELSowicze", "Elsowicze", czy jeszcze inaczej? Podobnie z przymiotnikami - "ELSowski" czy "Elsowski? Bartosz J.

Jeśli istnieje potrzeba tworzenia nazwy innej nazwy niż członek ELS-y albo członek Elsy, to może być ELS-owicz albo Elsowicz. Przymiotnik zaś to ELS-owski albo elsowski. Trzeba jednak podkreślić, że ELS-owicz i ELS-owski to wyrażenia potoczne, nie zawsze  właściwie w tekstach o charakterze oficjalnym. EK

***

Jak utworzyć kolejne przypadki od imienia i nazwiska znanej tenisistki polskiego pochodzenia? Przede wszystkim chodzi mi o narzędnik. Czy pozostaje nieodmienne "z Caroline Wozniacki" czy może "z Caroline Wozniacką", a może "z Caroliną Wozniacką"? Agnieszka Z.

W wersji obcej to nazwisko i imię pozostaje nieodmienne - gram z Caroline Wozniacki. Natomiast należy odmieniać wersję polską - gram z Karoliną Woźniacką. Nie można jednak tych wariantów mieszać. Polecam wersje polską, sama tenisistka założyła przecież "Akademię Tenisową Karoliny Woźniackiej". (RS)

***

Dzień dobry, bardzo proszę o rozstrzygnięcie małego sporu językowego: książkę czyta się ciężko czy trudno? Pozdrawiam serdecznie, Hanna.

Książkę czyta się i trudno, i ciężko. To drugie określenie jest raczej potoczne. (EK)

***

Pracuję w świetlicy szkolnej, nie wiem jak zwracać się do pani wicedyrektor - pani dyrektor, pani wicedyrektor, czy po prostu pani? Pisząc wiadomość używam "Szanowna Pani".Z wyrazami szacunku i poważania, Joanna.

Do wszystkich osób pracujących na stanowisku wice-, pro- itp. zwracamy się tytułem nadrzędnym: pani dyrektor (do wicedyrektorki), panie rektorze (do prorektora), panie dziekanie (do prodziekana) itp. W pisanym zwrocie adresatywnym do pani wicedyrektor napisałabym: Szanowna Pani Dyrektor. (EK)

***

Serdecznie proszę o rozwianie wątpliwości, czy stwierdzenia "piekielne piekło" oraz "owych i tych" możemy uznać za tautologię? Alicja.

Sformułowanie piekielne piekło jest pleonazmem (bo wyraz określający zawiera w sobie treść wyrazu określanego),natomiast sformułowanie owych i tych jest tautologią, czyli konstrukcją złożoną z wyrazów o takim samym znaczeniu. (RS)

***

"6,5 złotych" czy "6,5 złotego"? Jaki zapis jest poprawny? Z poważaniem, Agnieszka.

Sześć i pół złotego, gdyż o formie składniowej rzeczownika decyduje człon ułamkowy, czyli liczebnik pół.  EK

***

Proszę o pomoc, jak prawidłowo należy odpowiedzieć na pytanie przeczące. Tekst jest o tym, że dziewczynka jest niemiła ponieważ namawia ją do złego zachowania duszek Cudaczek. Pytanie brzmi: „Kto nie namawiał dziewczynki do obrażania się? Obok każdej osoby (mama, Karolcia, Cudaczek)postaw znak (+) TAK, lub ( - ) NIE. Wiemy oczywiście, że do obrażania się namawiał ów Cudaczek, ale jak odpowiedzieć w tym przypadku na pytanie „Kto NIE namawiał”, bo odpowiedź na ewentualne pytanie „Kto namawiał” byłaby oczywista, czyli mama i Karolcia [-], a Cudaczek [+] ? Test był w klasie II szkoły podstawowej.Mam wątpliwość co powinien syn zaznaczyć + czy -. Z góry dziękuję, Beata.

W takim przypadku odpowiedź w teście jest wskazaniem na wybrany element. Plus (czyli TAK) wskazuje na niego, a minus (czyli NIE) jest wykluczeniem jakiegoś elementu. Odpowiedzi TAK lub NIE nie należy więc łączyć znaczeniowo w ciąg "Tak, namawiał" lub "Nie, nie namawiał".Skoro nie namawiały mama i Karolcia, to przy nich należy zaznaczyć plus, bo je właśnie wskazujemy w odpowiedzi na zadane pytanie. (RS)

***

Nurtuje mnie odmiana nazwy hali sportowo-widowiskowej "Azoty Arena". Odmieniać czy nie odmieniać - oto jest pytanie:) Naturalnie odmieniać, ale jak... Oba człony? W internecie spotkałam się z zapisem: coś miało miejsce w "Azoty Arenie", ale trudno jest mi ją zaakceptować. Czy jest to poprawna odmiana? Bardzo proszę o szybką odpowiedź. E.L.

Mamy kłopoty przez to, że szyk tej nazwy jest dla polszczyzny nienaturalny. Odmieniać zatem albo po polsku, czyli w Arenie Azoty, albo koślawo, ale zgodnie z szykiem nazwy w Azoty Arenie. EK

***

Często tłumaczę teksty pełnomocnictw, mam pytanie odnośnie do wyrażenia: "reprezentowanie przed [np.organami rządowymi, urzędami, organami sądowymi]" Spotykam zarówno "reprezentowanie przed [np.organami rządowymi, urzędami, organami sądowymi]", jak i "reprezentowanie w [np.organach rządowych, urzędach, organach sądowych]". Która z tych form jest poprawna? Julita.

W tekstach dotyczących pełnomocnictw lepiej używać konstrukcji reprezentować przed. Taka konstrukcja precyzyjnie mówi, że ktoś ma pełnomocnictwo do reprezentowania kogoś np. przed sądem. Jeśli bowiem reprezentujemy kogoś w czymś, to sugerujemy, że jesteśmy częścią tego czegoś, np. jeśli napiszę reprezentuję mieszkańców w radzie miasta, to jest oczywiste, że jestem członkiem tejże rady. (RS)

wtorek, 30 maja 2017, poradniajezykowa

Polecane wpisy