BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
Blog > Komentarze do wpisu

Pani przewodnicząca podbieguje po kociołek na zupę i nie posiada się z radości

Wiem, że w użyciu poprawne jest stwierdzenie "nie posiadać się z radości", a czy zdanie "Muszą wprost posiadać się z radości" jest właściwe? Piotr M.

Czasownik posiadać oznacza 'panować nad czymś, mieć nad czymś kontrolę', dlatego poprawne jest tylko sformułowanie nie posiadać się z radości. Chodzi bowiem o to, że człowiek, który nie posiada się z radości, to ktoś, kto jest tak uradowany, że aż nie panuje nad sobą. (RS)

***

Chciałabym zapytać czy dopuszczalne jest użycie skrótu "mc." w odniesieniu do słowa "miesiąc"?Czy poprawny jest tylko skrót "mies."? Pozdrawiam, Gabriela

Skrót mc. nie jest właściwy z tego względu, że przeczy zasadzie, zgodnie z którą skrót obejmujący pierwszą i ostatnią literę wyrazu nie wymaga kropki. (EK)

***

Czy w zaproszeniu ślubnym mam napisać "Szanownych Państwa Annę Nowak z Osobą Towarzyszącą" czy "Szanowną Panią Annę Nowak z Osobą Towarzyszącą"? Justyna M.

Należy napisać Szanowną Panią Annę Nowak z osobą towarzyszącą. Nie kierujemy bowiem tego zaproszenia do dwóch osób, tylko do jednej, która później partnera sobie dobierze. Sformułowanie osoba towarzysząca należy zapisać małymi literami. (RS)

***

Mam problem z mianownikiem liczby mnogiej słowa "rektor" w przypadku, gdy mamy różny podział płciowy. Poniżej moje propozycje odmiany:- sami mężczyźni - rektorzy- same kobiety - rektory- kobiety i mężczyzn - rektorowie Bardzo proszę o potwierdzenie / skorygowanie zaproponowanych odmian. Paweł L.

Poprawne są wersje panowie rektorzy, panie i panowie rektorzy (rzadsza, ale też poprawna, jest forma rektorowie. W przypadku samych  kobiet mianownik liczby mnogiej ma postać mianownika liczby pojedynczej, są więc panie rektor. (RS)

***

Chciałam zapytać czy "ó" w wyrazie "podróże" wymienia się na "droga"? Byłam tak uczona w szkole podstawowej. Moja córka w 3 klasie straciła punkty za taką wymianę. Paula G.

Podróż to wyraz utworzony od słowa podróżny, wywodzonego od wyrażenia po drodze. Inne formy słowotwórcze tworzące rodzinę wyrazu droga to dróżka, drogowskaz, przydrożny, dróżnik, zdrożony. Rdzenie oboczne w tych wyrazach to: drog//dróż//droż. Można więc uzasadnić pisownię ó w wyrazie podróże tym, że "wymienia się" na droga. (EK)

***

Uważnie przejrzałam różne wyjaśnienia dotyczące pisowni skrótów nazw jednostek wojskowych, ale nie znalazłam tam jednoznacznej odpowiedzi na to, jak należy pisać skrót następujących jednostek: pułk strzelców konnych, pułk ułanów (dyskusję o pisaniu lub niepisaniu kropki po numerze jednostki przestudiowałam). Chodzi o użycie tej nazwy na tablicy na pomniku, zatem nie jest to publikacja specjalistyczna. Będę wdzięczna za odpowiedź. Joanna W.

Pułk ułanów - pu, pułk strzelców konnych - psk. Formy takie podaje "Słownik skrótów" W. Parucha, Warszawa 1970. (RS)

***

Piszę do poradni, ponieważ mam wątpliwość dotyczącą zdań wykrzyknikowych. Z własnej wiedzy wiem, że zdanie takie kończy się wykrzyknikiem, dla wyrażenie i wyszczególnienia emocji. Natomiast mój syn (w trzeciej klasie szkoły podstawowej) jest uczony, że zdanie wykrzyknikowe kończy się wykrzyknikiem lub kropką. Taka informacja znajduje się zresztą w podręczniku do języka polskiego klasy 3. Czy zdanie wykrzyknikowe może kończyć się również kropką? Anna R.

W zdaniu wykrzyknikowym, czyli silnie zabarwionym uczuciowo, stawia się na jego końcu wykrzyknik. Pominięcie wykrzyknika i zakończenie zdania kropką, obniża emocjonalność wypowiedzi. Wszystko zależy od intencji piszącego: Nie martw się! Nie martw się. Dosyć! Dosyć. Zdań bez wykrzyknika nie nazwiemy jednak wykrzyknikowymi. (EK)

***

Zwracam się z pytaniem dotyczącym prawidłowej pisowni skrótów ocen zachowania ucznia (z kropką czy bez?). Stosowne Rozporządzenie MEN nie precyzuje tej kwestii. Oto oceny i powszechnie stosowane skróty: wzorowe - wz, bardzo dobre - bdb, dobre - db, poprawne - pop, nieodpowiednie - ndp, naganne - ng. Napisałam bez kropek, choć sądzę, że być powinny. Agnieszka G.

Skróty ocen można zapisywać z kropką lub bez niej. Obie wersje są poprawne. (RS)

***

Dzień dobry, byłam w Poznaniu i tam właśnie na budynku zauważyłam dość zaskakujący napis dotyczący czasu powstania: "pobudowano w latach..." Mam pytanie o formę "pobudowano", ponieważ SPP nie podaje tej formy, a jest ładna, prosta, swojska; słowniki o niej milczą. Proszę mnie oświecić, bo nie daje mi to spokoju. Izabela G.

Słowniki o tej formie nie milczą, hasło pobudować znajdzie Pani nawet w słownikach ortograficznych. Pobudować to rzadziej używana forma, ale poprawna, oznacza to samo, co 'wybudować, wznieść budynek, kompleks budynków'. Jest używana także w sformułowaniu pobudować się, czyli wybudować sobie dom. (RS)

***

Dręczy mnie problem. Szukałem w Internecie, ale nie znalazłem jednoznacznej odpowiedzi, a już w ogóle na w miarę wiarygodnej stronie. Wcześniej też przeszukałem domowe słowniki, ale bez skutku. Chodzi mi o deklinację słowa "przewodnicząca", a konkretnie o wołacz. Mam na myśli przewodniczącą klasy. Na stronach internetowych natrafiłem na dwie wersje, "przewodnicząca" i "przewodnicząco", i teraz nie wiem, jaka jest prawidłowa. Myślałem, że odmienia się podobnie jak "dyrektorka", "szefowa" czy "nauczycielka". Zgodnie z taką odmianą powinno być "przewodnicząco": "Zaraz zrobi się, przewodnicząco!", "Przewodnicząco, co robimy?" Zgłupiałem, bo też niektóre osoby zwracają mi uwagę, że to błędna odmiana. Byłbym niezmiernie wdzięczny za rozwianie moich wątpliwości. Damian S.

Jedyną poprawną formą wołacza jest przewodnicząca. Tu nie ma analogii do np. dyrektorki. Dyrektorka ma odmianę rzeczownikową (linijko, truskawko), a przewodnicząca jest rzeczownikiem odmieniającym się jak przymiotnik (jak byśmy wołali hej, piękna!). (RS)

***

Piszę do Państwa ponieważ ostatnio moją ciekawość wzbudziło sformułowanie w pewnej dość znanej piosence Pana Ryszarda Rynkowskiego. Otóż pierwsze słowa owej piosenki brzmią "Nie pytam panią o lata " i właśnie o słowo "panią" w tym wypadku mi chodzi. Ja użyłabym odmiany "pani" co dałoby efekt "Nie pytam pani o lata". Zatem teraz pytanie do Państwa, która forma jest właściwa? Dominika S.

Ma Pani rację, po zaprzeczonym czasowniku nie pytam rzeczownik powinien stać w dopełniaczu: nie pytam ojca, nie pytam matki, nie pytam pana, nie pytam pani. Taka jest zasada i nie ma od niej żadnych odstępstw. Pytam panią, ale nie pytam pani, tak jak lubię panią, ale nie lubię pani. (EK)

***

Witam, dzisiaj w pracy zmuszony byłem odmienić wyraz podbiegać (w znaczeniu przebiec kilka kroków, zatrzymać i znowu przebiec kilka kroków itd.) w 3 os. l. mn. cz. ter. Powiedziałem: "podbiegują", po czym zostałem wyśmiany przez kolegę studiującego polonistykę. Czy słusznie? Według mnie wyraz "podbiegają" implikuje zmierzanie do danego celu. Jeśli użyłem niepoprawnej formy, jak, w takim razie, określić czynność opisaną przeze mnie w nawiasie pierwszego zdania? B.W.

Forma podbiegują jest błędna. Czasownik podbiegać w pierwszej osobie brzmi podbiegam (a nie podbieguję), natomiast w trzeciej liczby mnogiej - podbiegają. Jeśli chcemy nim precyzyjnie wyrazić czynność wielokrotną, to można to zrobić np. tak: Podbiegają i zatrzymują się na przemian; Aby dotrzeć do celu, co chwilę podbiegają. (RS)

***

Które z tych zdań jest poprawne: "Wiele tradycji nadal jest żywych" czy też "Wiele tradycji nadal jest żywe"? Olga P.

Zaimek liczebny wiele łączy się z rzeczownikiem w dopełniaczu: wiele zadań, wiele osób, wiele tradycji. W związku z tym wszystkie łączące się z nim elementy zdania, które nie są czasownikiem, także muszą stać w dopełniaczu: wiele żywych tradycji, wiele  tradycji  jest żywych. (EK)

***

Zwracam się do Państwa, gdyż mam problem z odmianą dni roboczych. Ktoś przepracował 14 dni robocze czy 14 dni roboczych, 305 dni robocze czy 305 dni roboczych. Skracam okres odbywania szkolenia specjalizacyjnego o 582 dni robocze czy 582 dni roboczych. Skracam okres odbywania szkolenia specjalizacyjnego o o 116 dni robocze czy 116 dni roboczych? Aneta S.

Liczebniki 2, 3 i 4 oraz te liczebniki wielowyrazowe, które są zakończone na 2, 3 i 4, wymagają mianownika: Skracam okres odbywania szkolenia o 582 dni robocze (jak 2 dni robocze). Pozostałe liczebniki łączą się z rzeczownikiem w dopełniaczu: Przepracował 14 dni roboczych, przepracował 305 dni roboczych, skracam okres odbywania szkolenia o 116 dni roboczych. (RS)

***

Mam pytanie: czy istnieje w języku polskim taka kolokacja językowa "wystawiać się na słońce". Jest to wyrażenie dość powszechnie spotykane na co dzień, ale zastanawiałam się czy jest poprawne. Monika

Forma zwrotna czasownika wystawiać – wystawić odnotowana jest w „Słowniku języka polskiego” pod red. Witolda Doroszewskiego w dwóch znaczeniach: ‘stawać, kłaść się tak, aby być widocznym’ (np. wystawiać się na widok publiczny) oraz ‘narażać się’ (np. wystawić się na śmiech, na obelgi). Choć w żadnym słowniku nie znalazłam połączenia wystawiać się na słońce, to sądzę, że ma ono związek z przytoczonymi znaczeniami. Wszak wystawiając się na słońce, jesteśmy (dla słońca) widoczni i narażamy się na poparzenia i choroby. W ten oto nieco żartobliwy sposób chcę powiedzieć, że budząca Pani wątpliwości konstrukcja składniowa jest poprawna. (EK)

***

Chciałbym zapytać o dopuszczalne użycie czasownika "dokonać". W słowniku Języka Polskiego znalazłem informację, że słowo to ma dwa znaczenia: 1. zrobić coś trudnego lub ważnego, 2. doprowadzić coś do końca. Interesuje mnie głównie pierwsze znaczenie. Czy taka definicja oznacza, że możemy dokonywać tylko rzeczy ważnych lub trudnych, a nigdy pospolitych? Czy błędne są zatem stwierdzenia: "dokonałem interpretacji wiersza", "dokonałem przelewu bankowego"? Tomasz Sz.

Sformułowanie dokonać przelewu nie jest błędne. Słowniki określają je jako oficjalne (podobnie jak zrealizować przelew), ponieważ stosowane jest w dokumentach bankowych. W sytuacjach nieoficjalnych lepiej więc powiedzieć przelałem pieniądze, zrobiłem przelew itd. Natomiast sformułowanie dokonałem interpretacji wiersza jest nadużyciem. Nie ma bowiem potrzeby wyrażania dwoma słowami tego, co można ująć w jednym, najlepiej napisać zinterpretowałem wiersz. (RS)

***

W mojej obecnej pracy spotkałem się z określeniem "prowadzenie gospodarstwa rolniczego". Od razu coś mi nie pasowało. Przecież używamy określenia "gospodarstwo rolne". Zajrzałem do słownika języka polskiego i zauważyłem, że słowo "rolny" odnosi się do roli czyli zakładamy, że rolnik otrzymuje dochody z uprawy ziemi, niezależnie czy to jest ferma kur, świń zamkniętych w wielkich halach. W związku z tym do czego odnosi się przymiotnik "rolniczy"? Jaka jest różnica w etymologii tych dwóch przymiotników? Michał W.

Przymiotniki rolny i rolniczy są synonimami. W połączeniach ze słowami gospodarka, gospodarstwo, przemysł zwykle używa się formy rolny/rolna, ale forma rolniczy/rolnicza nie jest błędem. (EK)

***

Czy poprawne jest użycie słowa "subskrybować", gdy chodzi o bezpłatne usługi?Czy można subskrybować bezpłatny newsletter? Michał T.

Tak, można subskrybować bezpłatne usługi. Słowo to zyskało w ostatnich latach dodatkowe, nowe znaczenie. W odniesieniu do sytuacji komunikacyjnych w Internecie określa regularne otrzymywanie określonych informacji, np. powiadomień o nowych treściach. (RS)

***

Chciałbym wiedzieć, czy użycie we wtorek stwierdzenia "zobaczymy się w następną niedzielę" zgodnie z zasadami języka polskiego oznacza, niedzielę najbliższą, czy drugą z kolei. Tomasz Ś.

Logicznie rzecz ujmując, sformułowanie w następną niedzielę znaczy 'w drugą z kolei'. (EK)

***

Jak jest poprawnie: kociołek na zupę czy do zupy? Butelka na oliwę czy do oliwy? Ewelina M.

Wszystkie te sformułowania są poprawne. Może być między nimi różnica znaczeniowa. Przyimek do często bowiem wskazuje na stałe przeznaczenie jakiegoś pojemnika, tak więc kociołek do zupy może oznaczać kociołek przeznaczony tylko do gotowania zup. (RS)

wtorek, 03 października 2017, poradniajezykowa