BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
sobota, 04 listopada 2017

Zwracam się z uprzejmą prośbą o rozwianie wątpliwości dotyczących poprawnego użycia słowa, nazywającego to, co kładziemy na kanapkę, na przykład sera czy wędliny. Z moich dotychczasowych ustaleń wynika, że użycie w tym znaczeniu słowa „okład" jest niepoprawne, a „obkład" jest wyrazem gwarowym. Czy istnieje jakieś inne, ogólnopolskie, słowo lub - jeśli nie - czy w komunikacji oficjalnej można swobodnie używać gwarowego „obkład"? Paulina T.

Nie ma w polszczyźnie słowa nazywającego ogólnie to, co kładziemy na kanapkę. Także słowo obkład notowane w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego nie ma takiego znaczenia, jakie mu Pani przypisuje, gdyż odnosi się do 1. słomy, gałęzi, którymi obkłada się drzewa na zimę, albo 2. do obornika, którym obkłada się skrzynie inspektowe, ażeby utrzymać w nich temperaturę. Obkład w znaczeniu 'wędlina, ser na kanapce' notowany jest natomiast w gwarze poznańskiej. (Ewa Kołodziejek)

***

Czy dopuszczalne jest wyrażenie: "Występował w Tajwanie"? Słownik poprawnej polszczyzny w ogóle nie przewiduje takiej możliwości, jest tylko: na Tajwanie. Ktoś, kto prosi o zmianę tego sformułowania, kieruje się tym, że Tajwan to nie tylko wyspa, ale także państwo. M.K

Tajwanu nie ma w polskim urzędowym spisie państw. Może postrzegamy go jako państwo, bo jest dość autonomicznym terytorium, jednak formalnie jest częścią Chin. Dlatego powszechniejsze i obecne w słownikach jest sformułowanie na Tajwanie. (Rafał Sidorowicz)

***

Słownik języka polskiego PWN wskazuje, że „media” to gaz, woda, elektryczność, itp., w które wyposażony jest budynek. Czy w okolicznościach stosunku prawnego najmu pod tym wyrazem, kryje się również np. telefon, internet (tym bardziej, że w słownik posługuje się określeniem „itp.”)? Piotr P.

Rzeczywiście, we wszystkich definicjach słownikowych hasło media rozwinięte jest tylko trzema uszczegółowieniami: gaz, woda, elektryczność. Jednak zarówno wyrażenie itd., jak i sformułowania niektórych definicji, np. "Media to elektryczność, gaz, woda i inne zasoby dostępne w sieci, np. energetycznej, gazowej lub wodociągowej ("Inny słownik języka polskiego" pod red. M. Bańko, Warszawa 2000), uprawniają do włączenia w zakres znaczenia słowa media takie sieci 
telefonicznej czy internetu. (Ewa Kołodziejek)

***

Bardzo proszę o napisanie, czy poprawne jest użycie zwrotu "ze zobowiązań"? Dotychczas na stronach poradni językowych dopuszczalna była forma "z zobowiązań", ale osoba, z którą współpracuję i która uczęszcza na studia podyplomowe z poprawności językowej, upiera się przy tej pierwszej formie. Niecierpliwie czekam na odpowiedź. Grażyna O.

Poprawna jest wersja z zobowiązań. Ze piszemy przed wyrazem, który rozpoczyna się minimum dwiema spółgłoskami, z których pierwszą jest "z" (lub ż, s, ś, ź, sz), a wyraz zobowiązań zaczyna się tylko jedną spółgłoską. Dlatego mogę być zadowolony ze zmian, ale nie zwalnia mnie to z zobowiązań. (Rafał Sidorowicz)

***

Moja  córka  przyniosła  ze  szkoły  czterowers do nauki na pamięć, na ślubowanie  klas pierwszych. Jest tam taki fragment: "Pierwszaki - tak sobie  bliscy".  Czy  "bliscy"  to poprawna forma, czy "pierwszaki" nie odmieniają się jak "chłopaki"? Iwona K.

Ma Pani rację, pierwszaki łączą się z rodzajem niemęskoosobowym czasownika, zatem połączenie, o które Pani pyta, powinno brzmieć tak:  pierwszaki - tak sobie bliskie. Jednak sformułowanie to jest częścią większej wierszowanej całości, a uchybienie składniowe wynika zapewne z potrzeby zrymowania pozostałych wersów: Tamci koledzy z wyższych klas, od dawna znają się wszyscy. My – nie. I to już łączy nas: Pierwszaki – więc sobie bliscy. Słowo bliscy odnosi się tu nie tylko do słowa pierwszaki, lecz także do słów koledzy i wszyscy, zostało więc podporządkowane i rytmowi wiersza, i ogólnej wymowie scenariusza. (Ewa Kołodziejek)

***

Mam problem z zapisem imion obcych. W publikacji, którą redaguję, jest różnie. Raz imiona osób żyjących w wiekach XVI-XIX pisane są w języku oryginalnym, innym razem - w polskim. Czy więc mam pisać np. Antonio Corazzi, czy też Antoni Corazzi? Maria K.

W gruncie rzeczy oba sposoby zapisu są poprawne. Warto jednak przytoczyć tu zasadę, która mówi, że czasem spolszczamy obce imiona, ale gdy są to to imiona osób naprawdę dobrze znanych i utrwalone w kulturze europejskiej (np. Jan Sebastian Bach, Tomasz Mann). Jan Grzenia w "Słowniku nazw własnych" pisze: "zasadniczo nie ma zwyczaju polszczenia imion, nawet wówczas, gdy chodzi o często używaną nazwę własną, a rodzimy odpowiednik imienia łatwo znaleźć". Tak więc odpowiedniejsza jest forma Antonio Corazzi (jak np. Antonio Stradivarius). (Rafał Sidorowicz)

***

Zwracam się z prośbą o wyjaśnienie znaczenia zwrotu "Akcesoria do pojazdów mechanicznych". Szczególnie chodzi mi o rolę przyimka "do". Czy zatem np. kamizelki odblaskowe, które wozi sięw pojazdach bądź alarmy antydrzemkowe dla kierowców lub też breloki do kluczy można uznać za akcesoria do pojazdów mechanicznych? Wydaje mi się, że nie gdyż nie są one bezpośrednio związane z pojazdem (są one akcesoriami np. dla kierowcy, a nie do pojazdu). Czy istnieje różnica znaczeniowa między zwrotami „akcesoria samochodowe”, a „akcesoria do samochodów”? Aleksandra K.

Zacznę od odpowiedzi na drugie pytanie, wyjaśniające wątpliwości zawarte w pytaniu pierwszym. Oba sformułowania są poprawne, choć różni je zakres. Akcesoria samochodowe to te, które mają bezpośredni związek z samochodem, np. lusterka samochodowe, zapalniczka samochodowa itp. Akcesoria do samochodu to te, które mogą być w samochodzie przydatne: kamizelka, breloczek itp. Moim zdaniem jest to jednak niuans znaczeniowy, a oba sformułowania mogą być stosowane zamiennie. (Ewa Kołodziejek)

***

Chciałabym zapytać czy sformułowanie "koncept gastronomiczny/ restauracyjny/ kulinarny" jest prawidłowe? Anna F.

W polszczyźnie koncept to pomysł, który nagle przychodzi do głowy. Tak określa się też po prostu pomysłowość. Dlatego sformułowanie koncept gastronomiczny, utworzone na wzór angielskiego gastronomic concept, nie jest zbyt fortunne. Przecież jeśli mówimy o jakimś projekcie, który oparty jest na określonym pomyśle, to mówimy o koncepcji (np. architektonicznej, zagospodarowania itp.). Lepiej więc używać sformułowania koncepcja gastronomiczna, ono chyba najlepiej oddaje znaczenie tego pojęcia. (Rafał Sidorowicz)

***

Mam pytanie, czy obie formy są poprawne: okulary ochronno-korekcyjne; okulary ochronne korekcyjne. Jarosław N.

Pisownia zależy od tego, czy są to: 1.okulary i ochronne, i korekcyjne, czy też: 2. okulary ochronne, a dodatkowo - korekcyjne (zakłada to istnienie okularów ochronnych bez funkcji korekcyjnej). Jeśli to jest wariant 1., to stosujemy pisownię z łącznikiem (na wzór pisowni laska-parasolka, czyli i laska, i parasolka). Jeśli to jest wariant 2., stosujemy pisownię rozłączną (na wzór pisowni lekarz chirurg, czyli lekarz ze specjalnością chirurga). (Ewa Kołodziejek)

***

Syn pisał ostatnio w szkole sprawdzian, w którym należało uzupełnić tekst z lukami. Mam wątpliwość co do poprawy nauczyciela. Zdanie do uzupełnienia brzmiało: „Ania spędziła wakacje nad morzem. Przywiozła dużo kolorowych .....i ..... (kamyki, muszelki)”. Syn napisał: „Przywiozła dużo kolorowych muszelek i kamyczki”. Pani uznała że jedyną poprawną formą jest „kamyczków”. Moim zdaniem forma napisana przez syna jest poprawna, podobnie jak zdanie: 
 „Przewiozła dużo kolorowych kamyczków i muszelki”. Ania

Zdanie, które utworzył Pani syn, jest oczywiście poprawne. Po prostu tekst został sformułowany nieprecyzyjnie, bo uczeń musi w pierwszym wykropkowanym miejscu wpisać rzeczownik w dopełniaczu (dużo czego?), ale w drugim miejscu może znaleźć się dopełniacz lub biernik (przywiozła co?). Jeśli nie było przed tym zdaniem np. polecenia "wpisz rzeczowniki w dopełniaczu", to nie powinno się karać ucznia za utworzenie poprawnego gramatycznie zdania. Mógł bowiem określenie "dużo kolorowych..." odnieść tylko do jednego z podanych rzeczowników. Zdanie takie powinno na sprawdzianie zostać sformułowane tak, aby nie budziło wątpliwości, np. "Przywiozła dużo kolorowych..... (kamyczki) i kilka ..... (muszelki)". Uczeń wiedziałby, że w obu miejscach ma wstawić formy dopełniaczowe. (Rafał Sidorowicz)

***

Bardzo proszę o odpowiedź, jak prawidłowo powiedzieć: na kopii zaświadczenia czy w kopii zaświadczenia należy coś dopisać, zaznaczyć...? Aneta S.

Jeśli mówimy o kopii zaświadczenia, to mamy na myśli nie sam sens tekstu, a formę, na której został utrwalony - powieloną kartkę lub stronę. Lepiej więc powiedzieć zaznaczyłem to na kopii zaświadczenia (jak na stronie, na kartce). Rafał Sidorowicz

***

Chciałbym zapytać czy ma znaczenie to, że powiemy Legia zremisowała z Realem a nie, że Real z 
Legią? Wdałem się w zażartą dyskusję z osobą, która twierdzi, że skoro przy wyniku 3:2 dla Legii, Real strzeli bramkę wyrównującą to w takim razie Real zremisował z Legią, a nie na odwrót i jest to jedyna dopuszczalna forma. Łukasz

Remis jest wynikiem, więc obie drużyny po ostatnim gwizdu sędziego  remisują z przeciwnikiem. Jeśli ktoś z kimś zremisował, to oznacza, że uzyskał wynik bez przewagi. Nie jest ważne, czy wynik ten jest konsekwencją strzelenia bramki przez jedną drużynę, czy też umiejętnego bronienia się drugiego zespołu. Dlatego nie ma znaczenia, czy powiemy, że Real zremisował z Legią czy też odwrotnie. Można powiedzieć, że Real w czasie meczu doprowadził do remisu, czy też strzelił bramkę wyrównującą, ale w konsekwencji zremisowały obie drużyny. (Rafał Sidorowicz)

***

Chciałbym prosić o pomoc w rozwianiu moich wątpliwości dotyczących dwóch kwestii. Po pierwsze: czy pielęgniarka w szpitalu lub recepcjonistka w przychodni może zwrócić się do pacjenta per "panie Kowalski"? Ogólna zasada uznaje takie połączenie za nietaktowne, jednak wydaje mi się, że powyższych sytuacjach "proszę pana" stawiałoby w stan gotowości wszystkich pacjentów słyszących ten zwrot. Zakładam ponadto, że forma "panie Andrzeju" jest zbyt poufała, by zwracać się nią do pacjenta. Po drugie: podczas czytania modlitwy powszechnej w kościele księża z jednakową częstotliwością używają formy "Boże, wysłuchaj nasze modlitwy" oraz "wysłuchaj naszych modlitw". Przyznam, że już sam nie wiem, która forma jest poprawna. Maciej J.

W polskim obyczaju nie zwracamy się do drugiej osoby po nazwisku. Można jednak od tej reguły odstąpić w sytuacji, gdy wywołuje się kogoś z grupy innych osób, np. studenta z grupy studenckiej (gdy wywołujemy go do odpowiedzi), pacjenta z tłumu kłębiącego się pod drzwiami szpitalnej izby przyjęć, a chyba o takiej sytuacji pan pisze. W tym konkretnym przypadku zwrot: panie Kowalski! nie stoi w sprzeczności z etykietą językową. Inaczej jest za drzwiami gabinetu. Pacjent do lekarza zawsze powinien się zwracać: panie doktorze, natomiast lekarz do pacjenta może mówić proszę pana albo panie Andrzeju. Myślę, że większość pacjentów w tak stresującej sytuacji akceptuje poufałą formułę panie Andrzeju. Zwrot: panie Kowalski użyty przez lekarza byłby tu niestosowny, bo stałby w sprzeczności z zasadami etykiety, a ponadto sygnalizowałby chłodne relacje między lekarzem a pacjentem. Jeśli chodzi o drugie pytanie, to obie konstrukcje składniowe są poprawne, przy czym konstrukcja biernikowa: wysłuchaj modlitwy nasze, jest rzadsza. (Ewa Kołodziejek)

***

Tworzę etykietę na folię malarską i mam wątpliwości co do słowa „wysokoprzeźroczysta”, czy pisownia łączna jest poprawna, czy powinno się pisać rozłącznie? Angelika J.

Poprawny jest zapis łączny. Człony tego określenia są bowiem nierównorzędne znaczeniowo - nie jest to folia wysoka i przeźroczysta, lecz taka, której przeźroczystość jest wysoka. (Rafał Sidorowicz)

***

Czy w zapisie tematów szkoleń (czy to w ofercie edukacyjnej firmy, czy na zaświadczeniu o odbyciu szkolenia) na końcu wypowiedzenia powinna znaleźć się kropka, czy można ją pominąć. Iwona W.

To zależy, w jakim miejscu tekstu jest umieszczony temat szkolenia. Jeśli jest częścią dłuższej wypowiedzi, np. informacji o szkoleniu, a po nim następuje kolejne zdanie, to oczywiście kropkę się stawia. Jeśli jednak występuje w osobnym wierszu, np. w zaproszeniu na szkolenie, albo jako tytuł prezentacji, to kropkę pomijamy. Podobnie postępujemy z tematem lekcji, po którym można kropkę pominąć, traktując go jak tytuł konspektu, albo kropkę postawić, uznając, że jest pierwszym zdaniem notatki (w zeszycie ucznia). Temat szkolenia można potraktować jak tytuł dzieła, dlatego kropki po nim nie stawiamy. (Ewa Kołodziejek)

***

Chciałem się zapytać jaka jest różnica między wyrazami "zagubiony" i "zgubiony". W szczególności czy poprawne są wyrażenia (może któraś wersja jest lepsza?): "zgubiony bagaż" czy "zagubiony bagaż", "zgubiony zegarek" czy "zagubiony zegarek". Krzysztof N.

Lepsze są wersje zgubiony zegarek i zgubiony bagaż. Zgubić to 'przez nieuwagę zostawić coś gdzieś', a przecież o to znaczenie nam właśnie chodzi. Natomiast zagubione jest coś, co umieściliśmy tak, że nie możemy tego znaleźć, Zdanie podczas przemeblowania zagubiłem zegarek gdzieś w domu mówi o tym, że ten zegarek gdzieś tu jest, ale go jeszcze nie odnalazłem. (Rafał Sidorowicz)

19:23, poradniajezykowa
Link
wtorek, 03 października 2017

Wiem, że w użyciu poprawne jest stwierdzenie "nie posiadać się z radości", a czy zdanie "Muszą wprost posiadać się z radości" jest właściwe? Piotr M.

Czasownik posiadać oznacza 'panować nad czymś, mieć nad czymś kontrolę', dlatego poprawne jest tylko sformułowanie nie posiadać się z radości. Chodzi bowiem o to, że człowiek, który nie posiada się z radości, to ktoś, kto jest tak uradowany, że aż nie panuje nad sobą. (RS)

***

Chciałabym zapytać czy dopuszczalne jest użycie skrótu "mc." w odniesieniu do słowa "miesiąc"?Czy poprawny jest tylko skrót "mies."? Pozdrawiam, Gabriela

Skrót mc. nie jest właściwy z tego względu, że przeczy zasadzie, zgodnie z którą skrót obejmujący pierwszą i ostatnią literę wyrazu nie wymaga kropki. (EK)

***

Czy w zaproszeniu ślubnym mam napisać "Szanownych Państwa Annę Nowak z Osobą Towarzyszącą" czy "Szanowną Panią Annę Nowak z Osobą Towarzyszącą"? Justyna M.

Należy napisać Szanowną Panią Annę Nowak z osobą towarzyszącą. Nie kierujemy bowiem tego zaproszenia do dwóch osób, tylko do jednej, która później partnera sobie dobierze. Sformułowanie osoba towarzysząca należy zapisać małymi literami. (RS)

***

Mam problem z mianownikiem liczby mnogiej słowa "rektor" w przypadku, gdy mamy różny podział płciowy. Poniżej moje propozycje odmiany:- sami mężczyźni - rektorzy- same kobiety - rektory- kobiety i mężczyzn - rektorowie Bardzo proszę o potwierdzenie / skorygowanie zaproponowanych odmian. Paweł L.

Poprawne są wersje panowie rektorzy, panie i panowie rektorzy (rzadsza, ale też poprawna, jest forma rektorowie. W przypadku samych  kobiet mianownik liczby mnogiej ma postać mianownika liczby pojedynczej, są więc panie rektor. (RS)

***

Chciałam zapytać czy "ó" w wyrazie "podróże" wymienia się na "droga"? Byłam tak uczona w szkole podstawowej. Moja córka w 3 klasie straciła punkty za taką wymianę. Paula G.

Podróż to wyraz utworzony od słowa podróżny, wywodzonego od wyrażenia po drodze. Inne formy słowotwórcze tworzące rodzinę wyrazu droga to dróżka, drogowskaz, przydrożny, dróżnik, zdrożony. Rdzenie oboczne w tych wyrazach to: drog//dróż//droż. Można więc uzasadnić pisownię ó w wyrazie podróże tym, że "wymienia się" na droga. (EK)

***

Uważnie przejrzałam różne wyjaśnienia dotyczące pisowni skrótów nazw jednostek wojskowych, ale nie znalazłam tam jednoznacznej odpowiedzi na to, jak należy pisać skrót następujących jednostek: pułk strzelców konnych, pułk ułanów (dyskusję o pisaniu lub niepisaniu kropki po numerze jednostki przestudiowałam). Chodzi o użycie tej nazwy na tablicy na pomniku, zatem nie jest to publikacja specjalistyczna. Będę wdzięczna za odpowiedź. Joanna W.

Pułk ułanów - pu, pułk strzelców konnych - psk. Formy takie podaje "Słownik skrótów" W. Parucha, Warszawa 1970. (RS)

***

Piszę do poradni, ponieważ mam wątpliwość dotyczącą zdań wykrzyknikowych. Z własnej wiedzy wiem, że zdanie takie kończy się wykrzyknikiem, dla wyrażenie i wyszczególnienia emocji. Natomiast mój syn (w trzeciej klasie szkoły podstawowej) jest uczony, że zdanie wykrzyknikowe kończy się wykrzyknikiem lub kropką. Taka informacja znajduje się zresztą w podręczniku do języka polskiego klasy 3. Czy zdanie wykrzyknikowe może kończyć się również kropką? Anna R.

W zdaniu wykrzyknikowym, czyli silnie zabarwionym uczuciowo, stawia się na jego końcu wykrzyknik. Pominięcie wykrzyknika i zakończenie zdania kropką, obniża emocjonalność wypowiedzi. Wszystko zależy od intencji piszącego: Nie martw się! Nie martw się. Dosyć! Dosyć. Zdań bez wykrzyknika nie nazwiemy jednak wykrzyknikowymi. (EK)

***

Zwracam się z pytaniem dotyczącym prawidłowej pisowni skrótów ocen zachowania ucznia (z kropką czy bez?). Stosowne Rozporządzenie MEN nie precyzuje tej kwestii. Oto oceny i powszechnie stosowane skróty: wzorowe - wz, bardzo dobre - bdb, dobre - db, poprawne - pop, nieodpowiednie - ndp, naganne - ng. Napisałam bez kropek, choć sądzę, że być powinny. Agnieszka G.

Skróty ocen można zapisywać z kropką lub bez niej. Obie wersje są poprawne. (RS)

***

Dzień dobry, byłam w Poznaniu i tam właśnie na budynku zauważyłam dość zaskakujący napis dotyczący czasu powstania: "pobudowano w latach..." Mam pytanie o formę "pobudowano", ponieważ SPP nie podaje tej formy, a jest ładna, prosta, swojska; słowniki o niej milczą. Proszę mnie oświecić, bo nie daje mi to spokoju. Izabela G.

Słowniki o tej formie nie milczą, hasło pobudować znajdzie Pani nawet w słownikach ortograficznych. Pobudować to rzadziej używana forma, ale poprawna, oznacza to samo, co 'wybudować, wznieść budynek, kompleks budynków'. Jest używana także w sformułowaniu pobudować się, czyli wybudować sobie dom. (RS)

***

Dręczy mnie problem. Szukałem w Internecie, ale nie znalazłem jednoznacznej odpowiedzi, a już w ogóle na w miarę wiarygodnej stronie. Wcześniej też przeszukałem domowe słowniki, ale bez skutku. Chodzi mi o deklinację słowa "przewodnicząca", a konkretnie o wołacz. Mam na myśli przewodniczącą klasy. Na stronach internetowych natrafiłem na dwie wersje, "przewodnicząca" i "przewodnicząco", i teraz nie wiem, jaka jest prawidłowa. Myślałem, że odmienia się podobnie jak "dyrektorka", "szefowa" czy "nauczycielka". Zgodnie z taką odmianą powinno być "przewodnicząco": "Zaraz zrobi się, przewodnicząco!", "Przewodnicząco, co robimy?" Zgłupiałem, bo też niektóre osoby zwracają mi uwagę, że to błędna odmiana. Byłbym niezmiernie wdzięczny za rozwianie moich wątpliwości. Damian S.

Jedyną poprawną formą wołacza jest przewodnicząca. Tu nie ma analogii do np. dyrektorki. Dyrektorka ma odmianę rzeczownikową (linijko, truskawko), a przewodnicząca jest rzeczownikiem odmieniającym się jak przymiotnik (jak byśmy wołali hej, piękna!). (RS)

***

Piszę do Państwa ponieważ ostatnio moją ciekawość wzbudziło sformułowanie w pewnej dość znanej piosence Pana Ryszarda Rynkowskiego. Otóż pierwsze słowa owej piosenki brzmią "Nie pytam panią o lata " i właśnie o słowo "panią" w tym wypadku mi chodzi. Ja użyłabym odmiany "pani" co dałoby efekt "Nie pytam pani o lata". Zatem teraz pytanie do Państwa, która forma jest właściwa? Dominika S.

Ma Pani rację, po zaprzeczonym czasowniku nie pytam rzeczownik powinien stać w dopełniaczu: nie pytam ojca, nie pytam matki, nie pytam pana, nie pytam pani. Taka jest zasada i nie ma od niej żadnych odstępstw. Pytam panią, ale nie pytam pani, tak jak lubię panią, ale nie lubię pani. (EK)

***

Witam, dzisiaj w pracy zmuszony byłem odmienić wyraz podbiegać (w znaczeniu przebiec kilka kroków, zatrzymać i znowu przebiec kilka kroków itd.) w 3 os. l. mn. cz. ter. Powiedziałem: "podbiegują", po czym zostałem wyśmiany przez kolegę studiującego polonistykę. Czy słusznie? Według mnie wyraz "podbiegają" implikuje zmierzanie do danego celu. Jeśli użyłem niepoprawnej formy, jak, w takim razie, określić czynność opisaną przeze mnie w nawiasie pierwszego zdania? B.W.

Forma podbiegują jest błędna. Czasownik podbiegać w pierwszej osobie brzmi podbiegam (a nie podbieguję), natomiast w trzeciej liczby mnogiej - podbiegają. Jeśli chcemy nim precyzyjnie wyrazić czynność wielokrotną, to można to zrobić np. tak: Podbiegają i zatrzymują się na przemian; Aby dotrzeć do celu, co chwilę podbiegają. (RS)

***

Które z tych zdań jest poprawne: "Wiele tradycji nadal jest żywych" czy też "Wiele tradycji nadal jest żywe"? Olga P.

Zaimek liczebny wiele łączy się z rzeczownikiem w dopełniaczu: wiele zadań, wiele osób, wiele tradycji. W związku z tym wszystkie łączące się z nim elementy zdania, które nie są czasownikiem, także muszą stać w dopełniaczu: wiele żywych tradycji, wiele  tradycji  jest żywych. (EK)

***

Zwracam się do Państwa, gdyż mam problem z odmianą dni roboczych. Ktoś przepracował 14 dni robocze czy 14 dni roboczych, 305 dni robocze czy 305 dni roboczych. Skracam okres odbywania szkolenia specjalizacyjnego o 582 dni robocze czy 582 dni roboczych. Skracam okres odbywania szkolenia specjalizacyjnego o o 116 dni robocze czy 116 dni roboczych? Aneta S.

Liczebniki 2, 3 i 4 oraz te liczebniki wielowyrazowe, które są zakończone na 2, 3 i 4, wymagają mianownika: Skracam okres odbywania szkolenia o 582 dni robocze (jak 2 dni robocze). Pozostałe liczebniki łączą się z rzeczownikiem w dopełniaczu: Przepracował 14 dni roboczych, przepracował 305 dni roboczych, skracam okres odbywania szkolenia o 116 dni roboczych. (RS)

***

Mam pytanie: czy istnieje w języku polskim taka kolokacja językowa "wystawiać się na słońce". Jest to wyrażenie dość powszechnie spotykane na co dzień, ale zastanawiałam się czy jest poprawne. Monika

Forma zwrotna czasownika wystawiać – wystawić odnotowana jest w „Słowniku języka polskiego” pod red. Witolda Doroszewskiego w dwóch znaczeniach: ‘stawać, kłaść się tak, aby być widocznym’ (np. wystawiać się na widok publiczny) oraz ‘narażać się’ (np. wystawić się na śmiech, na obelgi). Choć w żadnym słowniku nie znalazłam połączenia wystawiać się na słońce, to sądzę, że ma ono związek z przytoczonymi znaczeniami. Wszak wystawiając się na słońce, jesteśmy (dla słońca) widoczni i narażamy się na poparzenia i choroby. W ten oto nieco żartobliwy sposób chcę powiedzieć, że budząca Pani wątpliwości konstrukcja składniowa jest poprawna. (EK)

***

Chciałbym zapytać o dopuszczalne użycie czasownika "dokonać". W słowniku Języka Polskiego znalazłem informację, że słowo to ma dwa znaczenia: 1. zrobić coś trudnego lub ważnego, 2. doprowadzić coś do końca. Interesuje mnie głównie pierwsze znaczenie. Czy taka definicja oznacza, że możemy dokonywać tylko rzeczy ważnych lub trudnych, a nigdy pospolitych? Czy błędne są zatem stwierdzenia: "dokonałem interpretacji wiersza", "dokonałem przelewu bankowego"? Tomasz Sz.

Sformułowanie dokonać przelewu nie jest błędne. Słowniki określają je jako oficjalne (podobnie jak zrealizować przelew), ponieważ stosowane jest w dokumentach bankowych. W sytuacjach nieoficjalnych lepiej więc powiedzieć przelałem pieniądze, zrobiłem przelew itd. Natomiast sformułowanie dokonałem interpretacji wiersza jest nadużyciem. Nie ma bowiem potrzeby wyrażania dwoma słowami tego, co można ująć w jednym, najlepiej napisać zinterpretowałem wiersz. (RS)

***

W mojej obecnej pracy spotkałem się z określeniem "prowadzenie gospodarstwa rolniczego". Od razu coś mi nie pasowało. Przecież używamy określenia "gospodarstwo rolne". Zajrzałem do słownika języka polskiego i zauważyłem, że słowo "rolny" odnosi się do roli czyli zakładamy, że rolnik otrzymuje dochody z uprawy ziemi, niezależnie czy to jest ferma kur, świń zamkniętych w wielkich halach. W związku z tym do czego odnosi się przymiotnik "rolniczy"? Jaka jest różnica w etymologii tych dwóch przymiotników? Michał W.

Przymiotniki rolny i rolniczy są synonimami. W połączeniach ze słowami gospodarka, gospodarstwo, przemysł zwykle używa się formy rolny/rolna, ale forma rolniczy/rolnicza nie jest błędem. (EK)

***

Czy poprawne jest użycie słowa "subskrybować", gdy chodzi o bezpłatne usługi?Czy można subskrybować bezpłatny newsletter? Michał T.

Tak, można subskrybować bezpłatne usługi. Słowo to zyskało w ostatnich latach dodatkowe, nowe znaczenie. W odniesieniu do sytuacji komunikacyjnych w Internecie określa regularne otrzymywanie określonych informacji, np. powiadomień o nowych treściach. (RS)

***

Chciałbym wiedzieć, czy użycie we wtorek stwierdzenia "zobaczymy się w następną niedzielę" zgodnie z zasadami języka polskiego oznacza, niedzielę najbliższą, czy drugą z kolei. Tomasz Ś.

Logicznie rzecz ujmując, sformułowanie w następną niedzielę znaczy 'w drugą z kolei'. (EK)

***

Jak jest poprawnie: kociołek na zupę czy do zupy? Butelka na oliwę czy do oliwy? Ewelina M.

Wszystkie te sformułowania są poprawne. Może być między nimi różnica znaczeniowa. Przyimek do często bowiem wskazuje na stałe przeznaczenie jakiegoś pojemnika, tak więc kociołek do zupy może oznaczać kociołek przeznaczony tylko do gotowania zup. (RS)

wtorek, 30 maja 2017

Kiedy powinniśmy używać wyrażeń "za granicą" a kiedy "zagranicą"? Czy w takim zdaniu: "Zagranicą mieliśmy do czynienia z pierwszą od lat decyzją amerykańskiego banku centralnego o podniesieniu stóp procentowych...." jest to słowo użyte poprawnie? Karolina L.

Za granicą jest wyrażeniem przyimkowym łączącym przyimek z rzeczownikiem. W przytoczonym zdaniu jest - częsty, niestety - błąd ortograficzny. Za granicą, jak za miedzą, za szafą, za drogą, trzeba zapisać rozłącznie. Od wyrażenia za granicą można utworzyć rzeczownik zagranica na wzór wyrażeń Zaolzie (za Olzą), zalesie (za lasem),np.  Mieć stosunki dyplomatyczne z zagranicą. Program odpowiadający potrzebom osób prywatnych oraz firm z Polski i zagranicy. (EK)

***

Uprzejmie proszę o odpowiedź, która wymowa skrótowca spółki naftowej PGNiG jest poprawna: pe-gie-nig, czy pe-gie-ni-ge? A może jeszcze inaczej? Aleksandra.

W moim odczuciu najbardziej naturalną wymową nazwy PGNiG jest [pe-gie-nig], choć nie wszyscy językoznawcy podzielają tę opinię. Niektóre poradnie językowe zalecają odczytywanie literowe: [pe-gie-en-i-gie]. Nie podają jednak przekonujących argumentów, dlaczego mielibyśmy wymawiać połączenie NiG jako [en-i-gie], skoro układa się ono w sylabę? Podobnie przecież odczytujemy takie nazwy, jak SGPiS [es-gie-pis] czy UOKiK [u-o-kik]. Wymowę [pe-gie-nig] potwierdza „Wielki słownik ortograficzny” PWN, który  notuje formy dopełniacza PGNiG-u [pe-gie-nig-u] i narzędnika PGNiG-iem [pe-gie-nig-iem]. (EK)

***

Zwracam się z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie mi odmiany czasowników "rozumieć", "zrozumieć". Czy w 1 osobie liczby mnogiej poprawnie będzie : "rozuńmy", "zrozuńmy", czy też "rozummy", "zrozummy". Mnie się wydaje, że poprawna jest wersja druga. Nie jestem też pewna, czy czasownik niedokonany "rozumieć" powinien mieć tryb rozkazujący. Nadmieniam, że formę czasowników "rozuńmy", "zrozuńmy"  przeczytałam w artykule naukowym pracownika jednego z uniwersytetów na Białorusi. Anna M.

Poprawna forma niedokonana brzmi "rozumiejmy", a formy dokonane: "zrozumiejmy" i "zrozummy". (RS)

***

Która forma jest poprawna -  "nie warto tracić czas" czy "nie warto tracić czasu"? Tracić (kogo? co?) czas, ale NIE tracić (kogo?czego?) czasu. Jednak w zdaniu "nie warto tracić czas" wydaje mi się, że "nie" należy do zwrotu "nie warto", a w takim układzie "tracić (kogo?co?) czas". Aleksandra S.

Ta konstrukcja wymaga dopełniacza (czasu), bo o jego użyciu decyduje tu negacja nie warto tracić. Widać to lepiej, gdy w zmienimy szyk zdania. Z dopełniaczem mamy zdanie poprawne czasu nie warto tracić, a z biernikiem błędne - czas nie warto tracić. (RS)

***

Proszę o poradę, czy w piśmie urzędowym kierowanym do adwokata prawidłowo należy w pierwszej linijce adresu napisać: "adwokat Jan Kowalski" zgodnie z zasadą pisowni zawodów z małej litery, czy też "Adwokat Jan Kowalski"? Pozdrawiam, Tomasz S.

W zwrotach adresatywnych, a zatem i w adresie pisma urzędowego kierowanego do konkretnej osoby, wszystkie wyrazy oprócz spójników i przyimków, a także niektórych skrótów (np. nr,  ds., im.) piszemy wielką literą. (EK)

***

Od kilku lat uczę języka polskiego. Wczoraj była u mnie na obserwacji lekcji "nowa" pani dyrektor. Zarzuciła mi, że nie powinnam używać formy "całym zdaniem", np. "powiedz to jeszcze raz całym zdaniem. Uważała , że takie sformułowanie jest błędne. Czy rzeczywiście popełniłam błąd językowy? Proszę o rozwianie moich wątpliwości. L.

Nie zrobiła Pani błędu. Można powiedzieć coś całym zdaniem, czyli użyć niezbędnych elementów tworzących zdanie. Cały ma przecież znaczenie 'obejmujący wszystkie części składowe'.  Można też powiedzieć coś pełnym zdaniem, bo pełny ma tu znaczenie 'taki, w którym niczego nie brakuje'. Oba sformułowania są więc poprawne. (RS)

***

Prosiłabym o pomoc w kwestii odmiany nazwy miejscowości Żółte (wieś położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim). Nie dotarłam do informacji, która określiłaby, czy nazwa ta występuje w liczbie pojedynczej w rodzaju nijakim, czy może jest to forma plurale tantum - a od tego zależałaby odmiana.Czy jesteśmy zatem w Żółtem czy w Żółtych? Coś pochodzi z Żółtego czy z Żółtych? Julia S.

Nazwy Żółte nie znalazłam w żadnym słowniku, sadzę jednak, że w jej przypadku można zastosować analogię do nazw typu Krasne, Miętne, Równe, Zakopane. Mają one postać liczby pojedynczej, a odmieniane są jak przymiotniki: D. Żółtego, Krasnego, Miętnego, Równego, Zakopanego; C. Żółtemu, Krasnemu, Miętnemu, Równemu, Zakopanemu. Od przymiotników różnią się jednak formą narzędnika i miejscownika, nie mają bowiem końcówki –ym (jak zielony – zielonym), tylko końcówkę –em: w Żółtem, Krasnem, Miętnem, Równem, Zakopanem. Nie można jednak wykluczyć, że w lokalnym zwyczaju utrwaliły się inne formy gramatyczne nazwy Żółte, które mogą wyznaczać normę. (EK)

***

Czy w sytuacji, kiedy chodzi o podsunięcie komuś bardzo blisko jakiejś rzeczy, piszemy: "podetkał pod nos", czy może "podetknął pod nos"? A może obie formy są poprawne? Edyta S.

Czasownik podtykać ma dwie formy dokonane: podetknąć i podetkać. Od tej 
pierwszej możemy utworzyć podetknął, a od drugiej rzadsze podetkał. Obie wersje są poprawne. RS

***

Ostatnio moje wątpliwości wzbudziły słowa tworzone od nazwy stowarzyszenia ELSA (ang. The European Law Students' Association). Jak powinno się zapisywać określenie członków tego stowarzyszenia - "ELSowicze", "Elsowicze", czy jeszcze inaczej? Podobnie z przymiotnikami - "ELSowski" czy "Elsowski? Bartosz J.

Jeśli istnieje potrzeba tworzenia nazwy innej nazwy niż członek ELS-y albo członek Elsy, to może być ELS-owicz albo Elsowicz. Przymiotnik zaś to ELS-owski albo elsowski. Trzeba jednak podkreślić, że ELS-owicz i ELS-owski to wyrażenia potoczne, nie zawsze  właściwie w tekstach o charakterze oficjalnym. EK

***

Jak utworzyć kolejne przypadki od imienia i nazwiska znanej tenisistki polskiego pochodzenia? Przede wszystkim chodzi mi o narzędnik. Czy pozostaje nieodmienne "z Caroline Wozniacki" czy może "z Caroline Wozniacką", a może "z Caroliną Wozniacką"? Agnieszka Z.

W wersji obcej to nazwisko i imię pozostaje nieodmienne - gram z Caroline Wozniacki. Natomiast należy odmieniać wersję polską - gram z Karoliną Woźniacką. Nie można jednak tych wariantów mieszać. Polecam wersje polską, sama tenisistka założyła przecież "Akademię Tenisową Karoliny Woźniackiej". (RS)

***

Dzień dobry, bardzo proszę o rozstrzygnięcie małego sporu językowego: książkę czyta się ciężko czy trudno? Pozdrawiam serdecznie, Hanna.

Książkę czyta się i trudno, i ciężko. To drugie określenie jest raczej potoczne. (EK)

***

Pracuję w świetlicy szkolnej, nie wiem jak zwracać się do pani wicedyrektor - pani dyrektor, pani wicedyrektor, czy po prostu pani? Pisząc wiadomość używam "Szanowna Pani".Z wyrazami szacunku i poważania, Joanna.

Do wszystkich osób pracujących na stanowisku wice-, pro- itp. zwracamy się tytułem nadrzędnym: pani dyrektor (do wicedyrektorki), panie rektorze (do prorektora), panie dziekanie (do prodziekana) itp. W pisanym zwrocie adresatywnym do pani wicedyrektor napisałabym: Szanowna Pani Dyrektor. (EK)

***

Serdecznie proszę o rozwianie wątpliwości, czy stwierdzenia "piekielne piekło" oraz "owych i tych" możemy uznać za tautologię? Alicja.

Sformułowanie piekielne piekło jest pleonazmem (bo wyraz określający zawiera w sobie treść wyrazu określanego),natomiast sformułowanie owych i tych jest tautologią, czyli konstrukcją złożoną z wyrazów o takim samym znaczeniu. (RS)

***

"6,5 złotych" czy "6,5 złotego"? Jaki zapis jest poprawny? Z poważaniem, Agnieszka.

Sześć i pół złotego, gdyż o formie składniowej rzeczownika decyduje człon ułamkowy, czyli liczebnik pół.  EK

***

Proszę o pomoc, jak prawidłowo należy odpowiedzieć na pytanie przeczące. Tekst jest o tym, że dziewczynka jest niemiła ponieważ namawia ją do złego zachowania duszek Cudaczek. Pytanie brzmi: „Kto nie namawiał dziewczynki do obrażania się? Obok każdej osoby (mama, Karolcia, Cudaczek)postaw znak (+) TAK, lub ( - ) NIE. Wiemy oczywiście, że do obrażania się namawiał ów Cudaczek, ale jak odpowiedzieć w tym przypadku na pytanie „Kto NIE namawiał”, bo odpowiedź na ewentualne pytanie „Kto namawiał” byłaby oczywista, czyli mama i Karolcia [-], a Cudaczek [+] ? Test był w klasie II szkoły podstawowej.Mam wątpliwość co powinien syn zaznaczyć + czy -. Z góry dziękuję, Beata.

W takim przypadku odpowiedź w teście jest wskazaniem na wybrany element. Plus (czyli TAK) wskazuje na niego, a minus (czyli NIE) jest wykluczeniem jakiegoś elementu. Odpowiedzi TAK lub NIE nie należy więc łączyć znaczeniowo w ciąg "Tak, namawiał" lub "Nie, nie namawiał".Skoro nie namawiały mama i Karolcia, to przy nich należy zaznaczyć plus, bo je właśnie wskazujemy w odpowiedzi na zadane pytanie. (RS)

***

Nurtuje mnie odmiana nazwy hali sportowo-widowiskowej "Azoty Arena". Odmieniać czy nie odmieniać - oto jest pytanie:) Naturalnie odmieniać, ale jak... Oba człony? W internecie spotkałam się z zapisem: coś miało miejsce w "Azoty Arenie", ale trudno jest mi ją zaakceptować. Czy jest to poprawna odmiana? Bardzo proszę o szybką odpowiedź. E.L.

Mamy kłopoty przez to, że szyk tej nazwy jest dla polszczyzny nienaturalny. Odmieniać zatem albo po polsku, czyli w Arenie Azoty, albo koślawo, ale zgodnie z szykiem nazwy w Azoty Arenie. EK

***

Często tłumaczę teksty pełnomocnictw, mam pytanie odnośnie do wyrażenia: "reprezentowanie przed [np.organami rządowymi, urzędami, organami sądowymi]" Spotykam zarówno "reprezentowanie przed [np.organami rządowymi, urzędami, organami sądowymi]", jak i "reprezentowanie w [np.organach rządowych, urzędach, organach sądowych]". Która z tych form jest poprawna? Julita.

W tekstach dotyczących pełnomocnictw lepiej używać konstrukcji reprezentować przed. Taka konstrukcja precyzyjnie mówi, że ktoś ma pełnomocnictwo do reprezentowania kogoś np. przed sądem. Jeśli bowiem reprezentujemy kogoś w czymś, to sugerujemy, że jesteśmy częścią tego czegoś, np. jeśli napiszę reprezentuję mieszkańców w radzie miasta, to jest oczywiste, że jestem członkiem tejże rady. (RS)

sobota, 06 maja 2017

 

Serdecznie zapraszamy do udziału w trzecim już Dyktandzie Uniwersyteckim, które odbędzie się w ramach Święta Uniwersytetu Szczecińskiego. Na śmiałków, którzy zrobią najmniej błędów w naszym tekście, czekają atrakcyjne nagrody pieniężne!

Szczegóły i rejestracja

Zapraszamy! Zmież się z ortografiom!

13:11, poradniajezykowa
Link
niedziela, 26 lutego 2017

Zwracam się z prośbą o pomoc w rozwiązaniu spornej kwestii. Jak powinno prawidłowo brzmieć zdanie: "Proszę o przesłanie dokumentów z odprawy celnej wczorajszego i dzisiejszego kontenera / kontenerów?" Z góry dziękuję za odpowiedź, Sławomir W.

Poprawna jest konstrukcja z liczbą pojedynczą: wczorajszego i dzisiejszego kontenera. Jest to poprawny skrót składniowy polegający na usunięciu powtarzającego się elementu: wczorajszego kontenera i dzisiejszego kontenera. (EK)

***

Czy słowo "sofizmat" jest obraźliwe? Jeśli bym napisała, że: "Uderzający był sofizmat Sądu, bo ...", to czy w ten sposób mogłabym obrazić sąd? Z wyrazami szacunku,Halina P.-L.

Sofizmat to 'rozumowanie pozornie poprawne, ale w istocie zawierające rozmyślnie 
utajone błędy logiczne' lub 'świadome dowodzenie nieprawdy'.Samo słowo sofizmat obraźliwe nie jest. Istotny jest jednak kontekst jego użycia. Jeśli napisze Pani o sofizmacie sądu, komentując jakieś rozstrzygnięcie tegoż, to wtedy formułuje Pani zarzut, że sąd świadomie wprowadza w błąd lub ukrywa prawdę. Lepiej napisać neutralnie, np. "nie można się zgodzić z orzeczeniem sądu, ponieważ...". (RS)

***

Uprzejmie proszę o wyjaśnienie moich wątpliwości w kwestii poprawnej pisowni następujących słów z użyciem cyfry. Czy dla wyrażenia "dwupokojowe mieszkanie" poprawnym odpowiednikiem jest "2-pokojowe mieszkanie", czy "2 pokojowe mieszkanie"? Czy dla wyrażenia " dwupokojowe lub trzypokojowe mieszkanie" poprawnym odpowiednikiem jest "2- lub 3-pokojowe mieszkanie", czy "2-3-pokojowe mieszkanie"? Czy dla wyrażenia "sterownik radiowy czterokanałowy"  poprawnym odpowiednikiem jest "sterownik radiowy 4-kanałowy", czy "sterownik radiowy 4 kanałowy"? Monika J.

Poprawny jest tylko zapis z łącznikiem: 2-pokojowe mieszkanie, sterownik radiowy 4-kanałowy. Natomiast sformułowanie, w którym chcemy uniknąć powtórzenia, należy zapisać następująco: 2- lub 3-pokojowe mieszkanie. (RS)

***

Szanowni Państwo, wraz z koleżanką jesteśmy korektorkami  powstającej książki o domowej produkcji cydru. Wszystko szło dobrze do czasu, gdy zaczęłyśmy się spierać o pisownię słowa "cydrownik-hobbista".  Koleżanka twierdzi, że absolutnie należy pisać cydrownik hobbista" (jak artysta malarz, malarz amator), ja natomiast skłaniam się ku pisowni zaproponowanej przez tłumaczkę "cydrownik-hobbista", tłumacząc to tym, że przecież nie każdy cydrownik musi być jednak hobbistą [może po prostu wykonywać ten zawód, nawet bez specjalnego zacięcia]; czyli można by w tym zwrocie zastosować pisownię z łącznikiem dwuczłonowego rzeczownika. Będę wdzięczna za pomoc i rozstrzygnięcie, który zapis należy bezwzględnie zastosować;  a może każda z nas ma swoje racje? Z wyrazami szacunku Grażyna N.

O tym, czy należy użyć tu łącznika, decyduje równorzędność lub nierównorzędność członów. Poprawny jest zapis cydrownik hobbista. Są to bowiem człony nierównorzędne (drugi człon jest określeniem pierwszego). A takie zestawienia zapisujemy bez łącznika (jak właśnie malarz amator). Zapis z łącznikiem byłby uzasadniony tylko w sformułowaniu np. cydrownik-piwowar na określenie wytwórcy cydru i piwa (jak fryzjerka-kosmetyczka). (RS)

***

Jak zapisać i odmienić przez przypadki ułamek 7030/355608? Janusz B.

Tak samo jak np. pięć siódmych: siedem tysięcy trzydzieści trzysta pięćdziesiąt pięć tysięcy sześćset ósmych. Przez przypadki licznik odmienia się jak liczebnik główny, a mianownik jak liczebnik porządkowy. (EK)

***

Proszę o udzielenie parady, które zdanie brzmi poprawnie: Dziękujemy za aktywne włączenie się do akcji "Cała Polska czyta dzieciom " ..... czy włączenie się w akcję "Cała Polska czyta dzieciom "..... Pozdrawiam, A.Z

Można się włączać do akcji i w akcję - obie formy są poprawne. Sugerowałbym jednak zrezygnowanie z określenia aktywne. Włączenie się do akcji jest już przecież aktywnością. (RS)

***

Wiele lat temu z pewnej poradni językowej otrzymałem odpowiedź, że połączenie wyrazów: "dwiema rękoma" oraz "dwoma rękami" jest dopuszczalne (abstrahując od zdań: "dwiema rękami" i "dwoma rękoma").Proszę o jednoznaczną odpowiedź, bo nadal nie mam pewności. Pozdrawiam, Dariusz M.

Skoro formy dwiema/dwoma i rękami/rękoma są poprawne, to i ich dowolne połączenia są zgodne z normą. Inna rzecz, że brzmią niefortunnie, lepsze będzie połączenie dwóch historycznych form: dwoma rękoma i dwóch młodszych: dwiema rękami. (EK)

***

Moje pytanie dotyczy odmiany liczebnika zbiorowego z rzeczownikiem rodzeństwo, a konkretnie form celownika i miejscownika. Czy poprawnie jest w celowniku: "dwojgu/trojgu/czworgu rodzeństwu" czy "rodzeństwa", a w miejscowniku "dwojgu/pięciorgu rodzeństwie" czy"rodzeństwa"? Będę wdzięczna za rozwianie wątpliwości. K. F.

Poprawne formy to: C. dwojgu rodzeństwa, Msc. o dwojgu rodzeństwa. (EK)

***

Proszę o opinię w sprawie rzeczownika "Sonderkommando" - czy można go odmieniać? Spotkałam się z odmianą np. w Gazecie Wyborczej - "członkowie Sonderkommanda".   I jeszcze - czy "Sonderkommandosi" to poprawny zapis? Grażyna N.

Słowo Sonderkommando nie jest notowane w słownikach ortograficznych, ale nie ma przeszkód, aby odmieniać je jak rzeczownik komando. Można też konsekwentnie tego wyrazu nie odmieniać. Natomiast forma Sonderkommandosi jest błędna, lepiej użyć np. sformułowania członkowie Sonderkommanda. (MK, RS)

***

Chciałbym zapytać, czy stwierdzenie "nikogo innego jak" jest poprawne. Poniżej przykładowe zdanie: "Aż tu nagle na swej drodze napotykasz nikogo innego jak sklepikarza!" Pozdrawiam, Paweł M.

Samo sformułowanie "nikogo innego jak" jest poprawne, ale w zdaniu należy go użyc z przeczeniem: Aż tu nagle na swej drodze drodze NIE napotykasz nikogo innego jak sklepikarza. (MK, RS)

***

Dzień dobry, mam pytanie, na które nie mogę znaleźć odpowiedzi: "wzorce petrarkowskie" czy "petrarkistowskie"? Drugi przymiotnik budzi moje zastrzeżenia, ale spotkałam go w pewnej publikacji.Bardzo proszę o pomoc w rozstrzygnięciu, która forma jest poprawna, a może obie? Elżbieta K.

Określenie petrarkistowskie jest poprawne, ponieważ zostało utworzone od wyrazu petrarkizm (jak np. marksizm - marksistowskie), a nie bezpośrednio od nazwiska Petrarca. (MK, RS)

***

Podczas sporu o nazwy kolorów, padło sformułowanie jakoby melanż był kolorem. W wykazie kolorów w Wikipedii nie znalazłem takiego stwierdzenia jednak w codziennym zastosowaniu już tak. Doszukiwałem się analogii do innych barw powstałych w wyniku połączenia koloru i przymiotnika np. róż francuski, pompejański czy indyjski. Na tej samej zasadzie można znaleźć np. tkaniny w kolorach melanżu grafitowego, różowego czy niebieskiego. Rozumiem, że samo słowo melanż oznacza mieszaninę. W dziewiarstwie stosuje się to nazewnictwo na określenie materiałów właśnie z domieszką innych kolorów. Czy możemy w takim razie stwierdzić że „melanż” to kolor lub że jest to kolor tylko, gdy występuje z określeniem rodziny kolorów (jak wspomniany wcześniej melanż grafitowy)? Radosław O.

Rzeczownik melanż ma kilka znaczeń: 'połączenie nitek o różnych barwach w tkaninie lub włóczce', 'tkanina, włóczka z takich nitek', a także 'kolor takiej tkaniny lub włóczki'. Widaćwięc,  że melanż jest także określeniem koloru. Nie jest konieczne podawanie rodziny kolorów, w "Uniwersalnym słowniku języka polskiego" znajdziemy np. sformułowanie kostiumy w ostrych melanżach. (MK, RS) 

***

Bardzo proszę ocenić, czy poprawne jest zdanie "W moim zegarku można pływać, ponieważ jest wodoodporny". Szkolny polonista poprawił zwrot "pływać w zegarku" na "pływać z zegarkiem", nie umiał niestety wyjaśnić mojemu dziecku, na czym polega błąd. Będę bardzo wdzięczna za odpowiedź, Marta K.

Zegarka nie wkłada się na siebie i nie ubiera się w niego, tylko zakłada (nie jest ubraniem tylko przedmiotem umieszczanym na ciele). Dlatego możemy powiedzieć pływam w kostiumie, ale nie możemy powiedzieć pływam w zegarku, podobnie jak nie powiemy pływam w plecaku. (RS)

***

Zwracam się z prośba o wskazanie poprawnej wersji wyrażenia: „Pierwsze 1000 dni życia” czy „pierwszych 1000 dni życia”. Będę wdzięczna za odpowiedź, Barbara K.

Jeśli liczebnik tysiąc wskazuje liczbę jednostek miary (w tym przypadku dni) to w takich zdaniach należy zachować związek zgody między liczebnikiem a orzeczeniem, np. Pierwszy tysiąc dni upłynął szybko. Dlatego poprawnie należy zapisać pierwszy 1000 dni życia. (RS)

 
1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 14