BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
niedziela, 26 stycznia 2014

Mój uczeń nosi dwa nazwiska połączone łącznikiem "vel". Czy w dokumentacji szkolnej, np. dzienniku, arkuszach ocen muszę wpisywać obydwa nazwiska? A może wystarczy wpisać tylko jedno? Z góry dziękuję, Ewa R.

Nazwisko dwuczłonowe jest pełną nazwą osobową, zatem w dokumentacji szkolnej należy wpisywać oba człony połączone elementem vel.(EK)

***

Czy Elektroniczne Biuro Obsługi Klienta powinno zostać zapisane jako e-BOK, e-bok, eBOK, EBOK czy ebok? Czy takie samo jest zastosowanie np. do e-mail lub e-book? Daria W.

Poprawna pisownią jest e-BOK albo EBOK. (EK)

***

Jestem korektorem w jednym z portali informacyjnych i nurtuje mnie od dłuższego czasu pytanie odnośnie odmiany wyrazu "Greenpeace". Czy jeżeli nie poprzedzimy go rzeczownikiem "organizacja", to powinniśmy odmieniać go zgodnie z polskimi regułami? czy piszemy wtedy "aktywiści Greenpeace", czy może aktywiści "Greenpeac'u"? A jak z pozostałymi przypadkami, np. z miejscownikiem?

Moje drugie pytanie odnosi się do zwrotów "autobus odchodzi za 5 minut", "o której odchodzi ostatni pociąg?" Czy jest to kolokwializm, czy też jest to zupełnie niepoprawne i powinniśmy używać jedynie "odjeżdża"? Z uszanowaniem, Zuzanna P.

Należy pisać o aktywistach Greenpeace'u (a nie !Greenpeac'u), jest to wyraz odmienny. Miejscownik brzmi Greenpeasie. Natomiast sformułowanie autobus odchodzi jest poprawne, akceptowane przez normę językową. (RS)

***

Jak brzmi żeńska odmiana barda? Bardotka? Pozdrawiam, Hubert C.

Bard jest rzeczownikiem męskim, nie ma żeńskiego odpowiednika. O kobiecie należy powiedzieć, że jest np. bardem pokolenia.(RS)

***

Przygotowuję noty artystów do albumu. Spotykam się z różną pisownią następujących sformułowań (chodzi o użycie małej czy dużej litery): otrzymał Dyplom magistra Matematyki w..., studiował Malarstwo Ścienne pod kierunkiem..., Dyplom z Wyróżnieniem uzyskał...; Aneks z Litografii u... Osoba dokonująca korekty zasugerowała, że te wyrazy to nazwy własne, a więc nie można napisać: dyplom z wyróżnieniem czy aneks. Nie chcę zrobić błędu – proszę o radę. Jolanta B.

Te wyrażenia to nazwy pospolite, które trzeba pisać małymi literami. Nazwy kierunków studiów także pisze się małymi literami. (EK)

***

W celu usprawnienia komunikacji wewnętrznej, pracownicy OHP często odnoszą się do utworzonego Elektronicznego Centrum Aktywizacji Młodzieży, wykorzystując skrótowiec ECAM. Z oczywistych względów poprawna jest forma ECAM, jednak równolegle do niej funkcjonuje wymowa EKAM, która wydaje się być łatwiejsza w użyciu i przyjemniejsza w odbiorze. Zbliżony skrótowiec SECAM, pochodzący z języka francuskiego i określający system nadawania koloru w telewizji analogowej, wymawiany jest jako SEKAM, jednak jest to nazwa obcojęzyczna i trudno porównywać ją na gruncie języka polskiego. Tym samym akronimem (SECAM) określa się Sympozjum Konferencji Episkopatów Afryki i Madagaskaru i zapewne również w tym przypadku litera C przyjmuje wymowę K. Proszę o wyjaśnienie wątpliwości i stwierdzenie, czy dla potrzeb komunikacji wewnętrznej możliwe jest wyeliminowanie trudnego do wymówienia połączenia fonetycznego i wymawianie skrótowca ECAM jako EKAM. Maciej K.

Taka forma musi być zrozumiała. Skoro "C" jest od centrum, to nie ma najmniejszego sensu wymawiac "k", wymawianie EKAM jest błędne. Przykłady, które Pan podaje, są przecież zupełnie inne. W SECAM jako nazwie systemu nadawania "c" pochodzi od colour wymawianego jako kolour, wiec ostatecznie poprawna wymowa to sekam. Podobnie w SECAM jako sympozjum - "C" to conferences, czytane przecież przez "k". Nie można więc odczytywac polskiego skrótowca, stosując angielską wymowę. Poprawna wymowa to po prostu ECAM. Poza tym trudno zgodzić się z argumantacją, że ten wyraz trudno się wymawia.(RS)

***

Dowiedziałam sie od znajomych, ze nie należy używać czasu przyszłego czasownika "ucieszyć się". Tak wiec, według wspomnianych znajomych, zdanie: "Babcia ucieszy sie z naszej wizyty" jest niepoprawne. Należałoby powiedzieć: "Babcia będzie sie cieszyc z naszej wizyty", używając czasu przyszłego czas. niedokonanego "cieszyć sie". Czy to prawda? Violetta Sz.

Forma czasu przyszłego może mieć postać czasownika dokonanego: ucieszy się, albo postać złożoną z czasownika będzie i bezokolicznika (będzie się cieszyć) bądź czasownika w czasie przeszłym (będzie się cieszyła). Wszystkie te formy są poprawne.(EK)

***

Chciałabym zapytać, czy definicja słowa CYWIL, użyta na przykład w krzyżówce, powinna brzmieć: "nie wojskowy" czy "niewojskowy"? Anna M.

Pisownia przymiotnika niewojskowy powinna być łączna. W niektórych kontekstach pisownia zależy od treści zdania, np. nie wojskowy, lecz cywil.(EK)

***

Witam, mam pytanie odnośnie przymiotnika, który stał się kością niezgody wśród moich współpracowników w szpitalu. A mianowicie spotkałem się z tym, że koleżanki piszą "Noworodek nie szczepiony". Moim zdaniem powinno być "nieszczepiony", ale nadal nie mam 100% pewności. Pozdrawiam, Karol

Poprawna jest pisownia łączna: nieszczepiony, tak jak nieodzowny, nieobliczalny, niedrogi, nietykalny.(RS)

***

Chciałabym zapytać, czy poprawna jest forma: "Biblioteka Publiczna zaprasza na spotkanie". Powiedziano mi niedawno, że biblioteka nie jest osobą, nie może zatem zapraszać. Bardzo proszę o wyjaśnienie tej kwestii. Joanna K.

To oczywiste, ze biblioteka nie jest osobą, ale jako instytucja może zapraszać na spotkanie.Podobnie urząd miasta może wprowadzić nowe przepisy, a gazeta może podawać jakieś wiadomości. Jest to figura stylistyczna (metonimia), która ułatwia formułowanie wypowiedzi. (EK)

19:56, poradniajezykowa
Link
czwartek, 09 stycznia 2014

Która forma jest poprawna: "w odpowiedzi na uwagi przekazane przy piśmie" czy "w odpowiedzi na uwagi przekazane w piśmie"? Z poważaniem, Małgorzata Z.

Uwagi mogą być przekazane w piśmie (w znaczeniu 'w dokumencie') lub na piśmie (w znaczeniu 'zostały napisane'). Warto też zrezygnować z urzędowej formuły w odpowiedzi na. Poprawne wersje brzmią więc odpowiadając na uwagi przekazane w piśmie lub odpowiadając na uwagi przekazane na piśmie.(RS)

***

Mam wątpliwości co do słowa "zdegustować" na określenie degustacji czegoś, np. "Chciałbym zdegustować tego wina". Słowo "zdegustować" wyraża przecież niesmak - można być zdegustowanym czym, a w winie można gustować. Użyłbym raczej formy "Czy mogę zagustować to wino". Czy podany przykład jest poprawny? Pozdrawiam, Marcin.

Wyraz degustować jest czasownikiem niedokonanym. Formy zadegustować i zdegustować są błędne. Pewnie powstają przez analogię do poprawnych wyrazów zasmakowaćskosztować, zakosztować.(RS)

***

Przeczytałem na stronie internetowej pewnego wydawnictwa: "Przygotowujemy książkę wspomnieniową o (nazwisko artysty ) na dziesiąta rocznicę śmierci artysty." Czy to poprawna wypowiedź? Z góry dziękuję za odpowiedz, Roman.

Zdecydowanie polecam formy w dziesiątą rocznicę lub z okazji dziesiątej rocznicy. Połączenia z na stosujemy przy rzeczowniku urodziny, np. otrzymał na urodziny.(MK)

***

Jak należy pisać "biały anioł" w odniesieniu do Anny German? Wielkimi literami, małymi czy pierwszy wyraz wielką, a "anioł" małą? Z góry dziękuję za odpowiedź, Aleksandra D.

Jeśli wyrażenie traktujemy jako synonim nazwy własnej, to należy je zapisać dużymi literami: Biały Anioł. Natomiast jeśli wyrażenie funkcjonuje w zdaniach porównujących, np. wyglądała jak... śpiewała jak... to oba człony zapisujemy małymi literami. (MK)

***

Zawsze wydawało mi się, że forma "im", w zadaniach typu „Im naród był uboższy, tym chętniej wspierał przywódców.” jest jedyną prawidłową, a "czym" (Czym naród był uboższy, tym chętniej wspierał przywódców) to prowincjonalizm. Tymczasem trafiłem na tak właśnie zastosowaną formę "czym" w najnowszym tłumaczeniu Rilkego. Czy to poprawnie? Wojciech K.

Tylko konstrukcja im - tym jest poprawna. Wymiana elementu im na czym jest błędem składniowym. (EK)

***

Przygotowuję prezentację maturalną dotyczącą błędów językowych w telewizji. W jednym z programów pojawiło się sformułowanie "spektakularna porażka". Czy jest ono poprawne? Dziekuję za odpowiedź, Lucyna N.

Podany przykład jest błędem. Porażka może być dotkliwa lub druzgocąca, natomiast spektakularne (czyli widowiskowe, pokazowe) może być działanie, sukces - coś pozytywnego. (MK)

***

Mam pytanie: jak powinno pisać się “nieopodal”? Razem czy osobno? Słowniki podają różne możliwości. Paweł Z.

Do lat 90. poprawna była pisownia rozdzielna. Pod koniec ubiegłego wieku nastąpiły zmiany w regułach ortograficznych i została zaakceptowana pisownia łączna nieopodal - na podobieństwo form nieomal, niespełna itp. Niektóre słowniki podają dwie możliwości zapisu, traktując te formy jako równorzędne.  Zalecam stosowanie najnowszej pisowni, czyli łącznej. (MK)

***

Mam wątpliwości, czy sformułowania "jedno z opiekunów dziecka" oraz "oboje opiekunowie dziecka" są poprawne. Słowo "opiekunowie" oznacza dwie osoby obojga płci, czyli kobietę i mężczyznę, posiadających status opiekunów prawnych dziecka. Czy jeśli mówię tylko o jednym z nich, to mogę użyć sformułowania "jedno z opiekunów", czy też poprawne jest sformułowanie "jeden z opiekunów"? A jeśli mówię o obu tych osobach jednocześnie, to bardziej poprawne będzie użycie zwrotu "oboje opiekunowie dziecka", czy też "obydwoje opiekunowie dziecka"? Jacek P.

Oba sformułowania są poprawne: oboje opiekunowie i obydwoje opiekunowie. Można tez mówić jeden z opiekunów i jedno z opiekunów. Ta druga forma jest precyzyjniejsza. (EK)

***

Chciałbym użyć przymiotnika "subtelny" jako określenia fotografii lub fotografa. Czy fotograf może być subtelny oraz wykonywać subtelną fotografię np. reportaż ślubny. Poszukuję określenia, które w pewien sposób nawiązywać będzie do wyczucia, delikatności, estetyki, lekkości i wrażliwości w fotografii. Przymiotnik chciałbym wykorzystywać np. w działaniach marketingowych. Jakub K.

Określenie subtelny odnosi się zazwyczaj do zjawisk i zachowań a nie do przedmiotów, wytworów ludzkich czy samych osób. Subtelna może być aluzja, jest subtelny dowcip, subtelne zachowanie. W odniesieniu do fotografa, czy zdjęć należałoby użyć bardziej precyzyjnych określeń, które zresztą już Pan podał.(RS)

***

Córka twierdzi , że poprawną formą jest wyrażenie "obejrzałam film", a ja często mówię "oglądnęłam film", więc córka ciągle mnie poprawia . Kto ma rację? Ja czy córka ? Teresa B.

Obie formy są poprawne. Obejrzeć to czasownik używany w komunikacji ogólnopolskiej, a oglądnąć to regionalizm małopolski, który również jest akceptowany przez normę językową.(RS)

17:27, poradniajezykowa
Link