BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
środa, 28 stycznia 2015

Czy użycie przez pracownika Urzędu Pracy do bezrobotnego zwrotu "pani Anno" a nie "pani Kowalska" jest właściwe? Czy zastosowanie takiej formy jest niegrzeczne ze strony urzędnika i może godzić w osobę obsługiwaną, czy bezrobotny ma prawo czuć się urażony i zgłosić skargę do przełożonego? I odwrotnie: Czy klient Urzędu Pracy może do urzędnika zwrócić się np. "pani Ewo" czy powinien użyć stanowiska jakie urzędnik zajmuje? S.

Zasada jest prosta: nie wolno zwrócić się po imieniu do osoby, której nie znamy. Sformułowań typu pani Anno, panie Piotrze możemy użyć tylko w stosunku do osoby, którą znamy, lecz jeszcze nie jesteśmy z nią "na ty". Mogę tak powiedzieć np. do sąsiadki, którą znam od lat, ale z którą nigdy nie zawarłem bliskiej znajomości. Na pewno nie powinien się tak zwracać ani urzędnik do petenta, ani petent do urzędnika. (RS)

***

Mam wątpliwości odnośnie pisowni wyrażenia "metropolia waszyngtońska", spotkałam sie z zapisem z wielkiej litery, jak i obu członów z małej litery, a także z zapisami Metropolia waszyngtońska oraz metropolia Waszyngtońska, która z tych form jest poprawna? Ewa J.

Ma Pani rację, można spotkać różne formy zapisu nazwy metropolia waszyngtońska, ale jest to nazwa administracyjna prowincji kościelnej, do której pasują zasady ortograficzne mówiące o małej literze, podobnie jak w zapisach województw, gmin itp. Zapisujemy więc metropolia waszyngtońska. (MK)

***

Czy na dyplomie forma Dyrekcja jest poprawna, jeśli dyplom podpisuje jedna osoba? Słownik podaje, że dyrekcja to sprawowanie funkcji dyrektora. Czy więc można uznać taki zapis? J.

Na takim dyplomie określamy osobę, która pełni konkretną funkcję, powinno więc być dyrektor. Natomiast dyrekcja w znaczeniu, które Pani przytacza, to rzeczownik nazywający czynność, np. w zdaniu już dwa lata trwa jego dyrekcja w tym zakładzie. (RS)

***

Uprzejmie proszę informację, czy na przykład w zdaniu "Na konferencji  wystąpił dyrektor Departamentu Prawnego (naczelnik Wydziału Prawnego)" słowa "dyrektor" i "naczelnik" powinny być pisane małą czy wielką literą? Pytanie drugie: czy powinno się używać wyrażenia "przesyłam jako załącznik", czy można napisać "przesyłam w załączeniu"? Marcin W.

Wyrazy dyrektor, naczelnik to nazwy pospolite, więc trzeba je pisać małymi literami (wyjątkiem są zwroty adresatywne, np. Szanowny Panie Dyrektorze). Norma wzorcowa nie akceptuje wyrażeń w załączeniu, w nawiązaniu, w odpowiedzi na. Zaleca się sformułowania: w załączniku (lub: załączam), nawiązując, odpowiadając na... (EK)

***

Czy prawidłowo napisałem tytuł czasopisma “Mówią wieki”? Według mnie jest to zgodne z zasadą, że w nieodmiennych tytułach czasopism wielką literą piszemy tylko pierwszy wyraz. Prosiłbym o odpowiedź oraz ewentualne wyjaśnienie mojego błędu. Pozdrawiam, Paweł Z.

Tytuł ten należy zapisać wielkimi literami: "Mówią Wieki". Od roku 2008 obowiązuje następująca uchwała ortograficzna Rady Języka Polskiego: "W tytułach - odmiennych i nieodmiennych - czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych piszemy wielką literą wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw), np. Gazeta Wyborcza, Tygodnik Powszechny, Polityka, Język Artystyczny, To i Owo, Biblioteka Wiedzy o Prasie, Typy Broni i Uzbrojenia, Listy z Teatru, Mówią Wieki, Po Prostu, A To Polska Właśnie. Spójniki i przyimki występujące wewnątrz takich tytułów piszemy małą literą." (RS)

***

Chciałbym się zapytać o poprawność zdania "Niezwykła podróż w Australii". Takie zdanie jest w mojej książce do języka angielskiego. Czy nie lepiej brzmiałoby "...po Australii"? Pozdrawiam, Adrian D.

Oba sformułowania są poprawne, jest jednak między nimi różnica znaczeniowa. Podróż w Australii, to podróż od punktu A do B, wytyczoną trasą, wskazuje na ruch ukierunkowany, do wyznaczonego miejsca. Natomiast po Australii jeździmy jak po mieście - takie sformułowanie komunikuje, że czynność wykonywana jest w różnych miejscach jakiejś przestrzeni. (MK,RS)

***

Chciałbym się również zapytać czy zdania "chodźmy na basen", "co powiesz na kino?", "a może zagramy w piłkę?" można zaliczyć do sugestii? Leo.

Rzeczownik sugestia ma także znaczenie 'czyjeś rady, pomysły, namowy'. Zdania te są więc sugestiami w tym właśnie znaczeniu. (RS)

***

Zwracam się z prośbą o wyjaśnienie która forma jest poprawna: "kraje rozwijające", czy "kraje rozwijające się"? Czy sformułowanie "kraje rozwijające się" nie sugeruje odbiorcy, że kraje te rozwijają się same? Rozwój jest wynikiem działań, decyzji wewnętrznych (krajowych) jak i zewnętrznych (zagranicznych). Dlatego zastanawiałem się nad formą "kraje rozwijające". Tomasz W.

Poprawne sformułowanie to kraje rozwijające się. Ono nie wyklucza, że kraje rozwijają się z pomocą czynników zewnętrznych. Mówi, że to one właśnie się rozwijają (a niekoniecznie same siebie). Poza tym to sformułowanie funkcjonuje jako termin ekonomiczny. Natomiast sformułowanie kraje rozwijające nie mówi nic o tym, co te kraje rozwijają - siebie? Przemysł? Gospodarkę? (RS)

***

Nie jestem pewna, czy narodowość powinna być "kazańska" czy "kazachstańska". Tym samym, czy obywatelstwo powinno być "kazańskie" czy też może "kazachstańskie". Pozdrawiam serdecznie  z mroźnej i zaśnieżonej Syberii. Anna M.

Obywatelstwo jest kazachskie, kazaskie lub kazachstańskie - tylko te formy są poprawne. Pozdrawiamy Syberię z mniej mroźnej Polski. (RS)

***

Mój problem związany jest z niewielka wsią Dołuje, położoną na zachód od Szczecina. Przez wiele lat spotykałam się z ogólnie używaną formą odmiany tej nazwy własnej, która w dopełniaczu brzmiała Dołuj. Niedawno otrzymałam od koleżanki informację, że jest to forma niewłaściwa i poprawnie odmieniony wyraz powinien brzmieć „do Dołujów” (jak „do Międzyzdrojów” ). Przyznam, że wersja koleżanki brzmi dość dziwnie, ale może to ona ma rację, a ja jedynie przywykłam do powszechnie używanego błędu i stał się on dla mnie normą. Hanna G.

"Słownik nazw miejscowości i mieszkańców" PWN podaje formę Dołuj. O poprawności form gramatycznych nazw miejscowych decyduje też lokalny zwyczaj językowy. Zatem to Pani ma rację. (EK)

***

Zauważyłam w ćwiczeniach do języka polskiego kl. II szkoły podstawowej, zadanie polegające na utworzeniu pytania do podanego zdania oznajmującego: "Ola i Jakub jadą do Zakopanego". Moim zdaniem prawidłowe pytanie powinno brzmieć "dokąd jadą Ola i Jakub?", natomiast w ćwiczeniach początek zdania pytającego zaczyna się od słowa "gdzie". Kiedyś uczono mnie, ze zaimka "gdzie" używamy pytając np. "gdzie leży książka?", a nie "gdzie idziesz", bo tu poprawną formą było: "dokąd idziesz?". Czy nasz język na tyle się zmienił, że śmiało możemy pytać "Gdzie jedziesz? " Pytanie, tym bardziej ważne, bo chodzi o poprawne nauczanie dzieci w szkole. Pozdrawiam. Marta Z.

Gdzie może być użyte jako zaimek przysłowny w pytaniach o cel lub trasę ruchu, więc pytanie gdzie idziesz? jest poprawne. Jednak należy pamiętać, że słowniki określają to użycie jako potoczne. Dlatego w takim ćwiczeniu w podręczniku powinno się do zastosować formę wzorcową dokąd jadą Ola i Jakub?. (RS)

14:36, poradniajezykowa
Link