BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
piątek, 22 lutego 2013

Kilka miesięcy temu otrzymaliśmy następujący e-mail:

Na tablicy pamiątkowej ma zostać umieszczony napis o następującej treści:

W hołdzie na wieczną pamięć

polskim patriotom, rodzinom Kresów wschodnich II Rzeczpospolitej,

męczonym, pomordowanym,

przez ukraińskich nacjonalistów OUN-UPA,

niemieckich nazistów i sowietów

Pomordowanym-wieczny odpoczynek

Żyjącym-pokój i pojednanie

Zachowujący pamięć

Proszę o wyrażenie opinii, na temat poprawności językowej tego tekstu. E. R.

W napisie tym dostrzegliśmy wiele językowych uchybień. Postanowiliśmy ten tekst zredagować, aby przy odsłanianiu pomnika wstydu nie było :) Lista naszych poprawek była dość rozbudowana:

1) Niepoprawne jest sformułowanie W hołdzie na wieczną pamięć, ponieważ jest połączeniem dwóch konstrukcji w hołdzie komu i na wieczną pamiątkę. Należy więc użyc sformułowania W hołdzie polskim polskim patriotom. Dużymi literami należy zapisać Kresy Wschodnie.

2) Po słowie pomordowanym nie powinno być przecinka.

3) Sowietów należy zmienić na bolszewików, ponieważ Sowieci to określenie potoczne. Ponadto należy zmienić szyk tego zdania, gdyż określenie niemieckich stoi na początku tak, jakby odnosiło się także do słowa Sowietów. Zdanie to powinno więc brzmieć bolszewików i niemieckich nazistów. Po zdaniu tym powinna być kropka.

4) Zdanie Pomordowanym-wieczny odpoczynek należy zmienić na Nieżyjącym - wieczny odpoczynek (i uwzględnić odstępy między myślnikiem), ponieważ unikniemy tu powtórzenia (bo pomordowanym jest we wcześniejszym zdaniu). Ponadto będzie to stylistycznie współgrało z następnym imiesłowem Żyjącym.

5) Aby nie było zbyt wielu imiesłowów, podpis powinien brzmieć Ci, którzy pamiętają.

Cały tekst powinien więc wyglądać następująco:

W hołdzie polskim patriotom,
rodzinom Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej,
męczonym, pomordowanym
przez ukraińskich nacjonalistów OUN-UPA,
bolszewików i niemieckich nazistów.
Nieżyjącym - wieczny odpoczynek.
Żyjącym - pokój i pojednanie.
Ci, którzy pamiętają.

Po miesiącu pomnik został odsłonięty i z zadowoleniem stwierdziliśmy, że nasze poprawki zostały uwzględnione.  Prawie wszystkie, bo jednak niepotrzebnie pozostawiono przecinek po pomordowanym i zapomniano o kropce po pojednaniu. Ale i tak cieszymy się, że ktoś wiedziony językową intuicją wolał zasięgnąć przed wykuciem napisu opinii językoznawców.

13:01, poradniajezykowa
Link
wtorek, 12 lutego 2013

Czy tytuł konkursu dla dziewcząt "Zostań Super-Walentynką" został poprawnie zapisany? Czy można napisać "Superwalentynką"? J.

Przedrostek super- zapisujemy z rzeczownikami łącznie, ale jeśli rzeczownik pisany jest dużą literą, to należy zastosować łącznik (np. super-Polak). Jeśli przyjmiemy, że traktujemy tu wyraz Walentynka jako nazwę własną, to musimy łącznika użyć. Jednak przedrostek należy napisać małą literą. Dlatego oba zapisy, które pani proponuje, są błędne, poprawny będzie tytuł Zostań super-Walentynką. (RS)

***

Mam problem, jak napisać wyraz (wyrażenie?) "Eco Spa". Człon "eko", wydaje mi się, że dawno spolszczony, należałoby pisać łącznie, ale "Spa" (etymologia od miejscowości) czy "spa" (od sanus per aquam)? A więc ekospa czy ekoSpa? Będę wdzięczna za wskazówki, bo żaden ze znanych mi słowników tego nie rozstrzyga... Monika T.

Ma Pani rację, przedrostek eko- zapisujemy łącznie. Dopuszczone są dwie formy zapisu SPA - jako skrótowiec od łacińskiej formuły w tłumaczeniu 'zdrowy dzięki wodzie' i jako eponim spa. W polszczyźnie zapis wielkiej litery w środku wyrazu jest rzadkością, więc polecam formę ekospa. Na marginesie warto się zastanowić, czy nie wystarczy sama forma spa lub SPA, dodanie przedrostka eko- jest powtórzeniem i nie wnosi żadnych nowych treści. W tekstach reklamowych najczęściej stosowany jest zapis SPA. (MK)

***

Człon "aku-" występuje w wielu wyrazach o dość odległych znaczeniach: akupunktura, akumulator, akuszerka, akustyka, akurat itp. Czy jest on nośnikiem jakiegoś znaczenia? Piotr W.

Przedrostek aku- pochodzi od łacińskiego słowa acus - 'igła' i takie ma też odniesienie w wyrazie akupunktura, ale pozostałe wyrazy są po prostu całościowymi zapożyczeniami np. akumulator od łac. accumulatio, akuszerka od francuskiego accoucher, natomiast akurat od niemieckiego akkurat. (MK)

***

Czym się różni Żyd "ortodoksyjny" od "ultraortodoksyjnego"? I po co takie udziwnienia skrywa nasz język? Czyż już samo "ortodoksyjny" nie niesie wszystkiego swoim znaczeniem? B.

Przedrostek ultra- służy tutaj wyodrębnieniu konkretnego nurtu judaizmu. Judaizm ultraortodoksyjny (Haredim) jest jednym z nurtów, odłamów judaizmu ortodoksyjnego. (RS)

***

Piszę do Państwa z pytaniem o cząstkę"quasi" bądź "kwazi". Nie do końca rozumiem systematykę jej zastosowania. W Słowniku Ortograficznym PWN z 1999 roku, pod red. prof. Edwarda Polańskiego, znajduję pod "kwazi" - dwa hasła: "kwazicząstka", "kwazikryształ" - pisane łącznie. Natomiast pod "quasi" mam quasi-nauka, quasi-opiekun - pisane z dywizem. Widzę tutaj taką zasadę, że cząstka "kwazi" łączy się ze słowami, natomiast "quasi" pisana jest z dywizem, co zaznacza też jej obca pisownia. Aleksandra U.

Przedrostek guasi przechodzi taką samą drogę jak inne zapożyczenia rozpowszechnione już w naszym języku. Można przypuszczać, że z czasem będzie funkcjonować wyłącznie forma spolszczona kwazi. Obecnie jednak mamy sytuację przejściową - obie formy funkcjonują na równych prawach. Ma Pani rację - wybór zależy od użytkownika polszczyzny, ale musi on być konsekwentny w całym artykule, opracowaniu, książce itp.  Cząstkę kwazi piszemy razem z przymiotnikami i rzeczownikami, natomiast forma guasi wymaga łącznika. (MK)

21:02, poradniajezykowa
Link
czwartek, 07 lutego 2013

Jak odmienić imię "Mieszko"? Dziękuję bardzo za pomoc. K.

Imiona zakończone na samogłoskę –o, która poprzedzona jest głoską k, ch, g, odmieniają się jak rzeczowniki muzyk, staruch, wróg. Odmiana tego imienia jest następująca: M Mieszko, D Mieszka, C Mieszkowi, B Mieszka, N Mieszkiem, Msc Mieszku, W Mieszku. (RS)

***

Czy można nie odmieniać bułgarskiego imienia męskiego "Minko", czy jednak w przypadkach zależnych powinno mieć formy "Minki", "Mince" itd.? Anna M.

Imiona należy odmieniac bez względu na ich pochodzenie. Imię Minko odmieni się tak jak Mieszko: Minka, Minkowi, Minka, Minkiem, Minku. (RS)

***

Szanowna Poradnio, jak odmienić przez przypadki chorwackie imię "Slavko"? M.S.

Imię Slavko odmienia się jak imię Sławek: Slavko, Slavka, Slavkowi, Slavka, Slavkiem, o Slavku. (EK)

***

Jak należy odmienić przez przypadki imię oraz nazwisko serbskiego piłkarza "Vojo Ubiparip", grającego w polskim klubie sportowym? Pozdrawiam, Marta. B

Imiona zakończone na samogłoskę –o, która poprzedzona jest spółgłoską miękką ś, ź, c, dź, ń a także głoskami j, l, odmieniają się jak rzeczowniki dziadzio, wuj. Imie i nazwisko tego piłkarza odmienimy więc następująco: M Vojo Ubiparip, D Voja Ubiparipa, C Vojowi Ubiparipowi, B Voja Ubiparipa, N Vojem Ubiparipem, Msc Voju Ubiparipie (RS)

***

Mam pytanie odnośnie do odmiany imienia "Hugo". Czy jest to "Hugo/Huga", czy też "Hugo/Hugona"? Wyczytałam, że obie odmiany są dopuszczalne. Jak jest naprawdę? Pozdrawiam, Karolina

Jedyny poprawny dopełniacz brzmi Hugona (RS)

***

Dobry wieczór! Zwracamy się z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie zasad odmiany imienia "Bruno". Wybierając imię dla naszego synka, spotkaliśmy się z dwiema formami:  "Bruno/Bruna" oraz "Bruno/Brunona". Zastanawiamy się, czy obie są dopuszczalne? Z góry dziękujemy za lekcję! Aleksandra i Dawid S.

Imię Bruno należy odmieniać tak jak odmienia się wersję Brunon, dlatego poprawna forma dopełniacza brzmi Brunona. (RS)

***

Uprzejmie proszę o radę, według jakiego wzoru odmieniać imiona "Ivo" i "Drago" ("Ivo Andrić", "Drago Janczar"). Czy według wzoru "Iwo/Iwona", "Bruno/Brunona", jaki widnieje w słownikach (...)?, Dużo trudniej przychodzi mi zaakceptować wersję "Dragona/Dragonowi" Chyba że jednak mogłoby być "Draga"? Będę wdzięczny za radę, Łukasz G.

Imię Iwo (podobnie jak Hugo i Bruno) odmienia się z dodatkowym elementem tematycznym -on (czyli: Iwo, Iwona, Iwonowi...). Jednak imię Drago odmieniamy jak np. Jaśko (jak większość imion zakończonych samogłoską -o i poprzedzonych spółgłoską -k, -g, -ch:) Drago, Draga, Dragowi... (RS)

19:41, poradniajezykowa
Link
piątek, 01 lutego 2013

Z pewnym zdziwieniem znalazłem informację, że w Rzeszowie jest ulica "Arystokracka". Czy istnieje taki przymiotnik, nie "arystokratyczny" ale "arystokracki"? Nie znalazłem takiego słowa w słowniku języka polskiego, proszę o informację, czy istnieje taki wyraz, czy jest to jedynie wymysł niedouczonych urzędników z Rzeszowa? Piotr W.

Tak, istnieje taki przymiotnik, choć dziś właściwie nie jest używany. Słowo arystokracki powszechniejsze było w wieku XIX, dlatego znajdziemy je w nieco starszych słownikach: w "Słowniku wileńskim" (1861), "Słowniku warszawskim" (1900-1925) i "Słowniku języka polskiego" pod red. Doroszewskiego. (RS)

***

Patronem jednej z ulic w Koszalinie jest Jerzy Fitio, koszaliński aktor pochodzący ze Lwowa. Czy to nazwisko jest nieodmienne, czy też się odmienia, np. "ul. Jerzego Fitia" czy " ul. Jerzego Fitio"? Daniel S.

Nazwisko Fitio w nazwie ulicy odmienia się według wzoru: ulica Fitia, ulicy Fitia itd. Samo nazwisko odmienia się jak rzeczownik słoń, np.: Fitia, z Fitiem, o Fitiu. (MK)

***

Jak powinna brzmieć prawidłowa nazwa ulicy pochodzącej od miasta Kazimierz: "ul. Kazimierska" czy "ul. Kazimierzowska"? Urszula G.

Powinna być to ul. Kazimierska, tak jak powiat kazimierski, Kazimierski Park Krajobrazowy (RS)

***

"Bolwerk" to przedwojenna nazwa nabrzeża i jednocześnie ulica. Czy piszemy: "restauracja umiejscowiona była na Bolwerk" czy "na Bolwerku"? Wioletta P.

Forma Bolwerk powinna być poprzedzona rzeczownikiem określającym i wtedy pozostawiona w podstawowej formie, np.: ulica Bolwerk była obok..., przy nabrzeżu Bolwerk była restauracja. (MK)

***

W mieście Bystrzyca Kłodzka jedna z ulic posiada problematyczną nazwę, tzn. w użyciu są dwie nazwy tej samej ulicy. Ulica ta wzięła nazwę od kierunku miejscowości do której prowadzi. Miejscowość ta nazywa się "Międzylesie". W związku z tym chciałbym wiedzieć, jak ulica zmierzająca do Międzylesia powinna się nazywać? Krzysztof K.

Słownik nazw miejscowości podaje tylko jedną formę przymiotnikową od nazwy Międzylesie - jest nią określenie międzyleski.  Stąd też nazwa ulicy powinna - zgodnie z normą językową - brzmieć: ul. Międzyleska. (MK)

***

Która forma jest poprawna: "szosa Ujska" czy "Szosa Ujska"? M.

W tym akurat przypadku rzeczownik "szosa" wchodzi w skład całej nazwy ulicy, należy go więc zapisywać wielką literą: "ul. Szosa Ujska". (RS)

15:04, poradniajezykowa
Link