BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
czwartek, 26 lutego 2015

Wyraz "papamobile" już istnieje w języku polskim, zdarza się też forma "papamobil". Słowniki, które są mi dostępne, jednak nie notują tego wyrazu, prosiłbym o informację, która forma obowiązuje. Z poważaniem, Antoni S.

Obie te formy są poprawne, podaje je np. Wielki słownik ortograficzny PWN pod red. E. Polańskiego (Warszawa 2010). (RS)

***

Zwracam się z prośba o przesłanie odmiany słowa „faksymile” w liczbie pojedynczej. Z poważaniem, Irmina G.

Faksymile (albo: facsimile) jest w liczbie pojedynczej nieodmienne: Zachowało się jedno stare faksymile listu. W liczbie mnogiej odmienia się tak: M. faksymilia, D. faksymiliów, C. faksymiliom, B. faksymilia, N. faksymiliami, Msc. o faksymiliach. (EK)

***

Bardzo proszę o pomoc odnośnie do przecinków w następujących zdaniach, największy problem mam z "co do": "Odmienne poglądy co do przyczyn chorób i ich zwalczania", "Różnice co do możliwości współpracy z państwami centralnymi" Joanna B.

W sformułowaniu co do w znaczeniu 'w sprawie czegoś' nie stawiamy przecinka. Zdania zapisane są poprawnie. (RS)

***

 W tym roku moi rodzice obchodzą czterdziestą rocznicę ślubu i planuję zakup okolicznościowej statuetki z tej okazji. Pan, który wykonuje jej projekt zaproponował mi napis "Z okazji rubinowych Godów". Nie jestem pewna czy to wyrażenie nie powinno być zapisane ,,Z okazji rubinowych godów"- oba człony małą literą. Sądzę też, że jeżeli mam podkreślic znaczenie uroczystości zapis mógłby zawierać wielkie litery - Rubinowych Godów. Anna T.

Słusznie uważa Pani, że możliwy jest dwojaki zapis: rubinowe gody (nieemocjonalnie) lub Rubinowe Gody (podniośle, podkreślenie rangi święta). Zapis proponowany przez wykonawcę projektu nie jest poprawny. (MK)

***

Dzień dobry, uprzejmie proszę o informację która z form  jest poprawna: "co środa" czy raczej powinno być "co środę"? Z góry dziękuję, Jolanta P.

Obie formy są poprawne, ta druga jest notowana przez słowniki jako potoczna. (RS)

***

Chciałabym się zwrócić do Państwa z pytaniem odnośnie odmiany rzez przypadki nazwy brytyjskiego miasta Bradford,gdyż Polacy przebywający w Wielkiej Brytanii nagminnie odmieniają je ("Bradforda","Bradfordzie"), a ja mam wrażenie,że nazwa ta się nie odmienia. Irena

Widocznie Polacy odczuwają potrzebę odmieniania nazwy, której coraz częściej używają. Bradford odmieni się tak samo, jak Oxford: Bradford, Bradfordu, Bradfordowi, Bradford, Bradfordem, Bradfordzie. (RS)

***

Czy pytanie o godzinę w formie "Jaki mamy czas?" lub "Który mamy czas?" zamiast "Która godzina?" Jest poprawne? Pozdrawiam, Aneta G.

Nie jest poprawne, bo czas nie jest synonimem godziny. Na pytanie jaki mamy czas można odpowiedziec np. lokalny albo środkowoeuropejski. (RS)

***

Jestem nauczycielką edukacji wczesnoszkolnej. Moi uczniowie z klasy III szkoły podstawowej uczestniczyli w ogólnopolskim konkursie Omnibus humanistyczny 2014. W jednym z zadań dzieci miały wykonać następujące polecenie:
"W zdaniu "Z kąpieli każdy korzysta" nie ma wyrazu jednosylabowego. Tak czy nie?"
W kluczu odpowiedzi wskazano, że wyrazem jednosylabowym jest tu przyimek - z. Czy słusznie? Małgorzata P.

W tym zdaniu nie ma wyrazu jednosylabowego. Przyimek to wyraz, ale nie wszystkie przyimki tworzą sylabę. W polszczyźnie mamy przyimki, które nie są wyrazami jednosylabowymi, są to właśnie "z" oraz "w". W kluczu jest więc błędna odpowiedź. (RS)

***

Mówi się "iloraz wysokości i długości" czy "iloraz wysokości do długości"? Z poważaniem, Dawid L.

Skoro iloraz liczb to wynik ich dzielenia, to właściwe jest sformułowanie iloraz wysokości i długości. (EK)

***

Bardzo proszę o odpowiedź, jak zapisywać nazwy potraw i produktów spożywczych, które są zgłaszane np. do Listy Produktów Tradycyjnych (LPT) prowadzonej przez ministra rolnictwa, kiermaszy lub regionalnych konkursów? Chodzi mi np. o nazwy „Pralina z Lublina”, „Karczmiskie pierogi z bobu”, „Masło z Opola Lubelskiego”, „Kraśnickie domowe wino owocowe”. Czy traktować je jako nazwy własne i rozpoczynać dużą literą? Agnieszka O.

Nazwy wyrobów przemysłowych pisze się małą literą, np. nazwy samochodów (fiat, honda), lekarstw (aspiryna, paracetamol), papierosów (marlboro), napojów (napoleon - koniak, tokaj, żywiec - piwo), artykułów spożywczych (rama - margaryna, jogobella - jogurt) itp. Nie są to nazwy własne, tylko nazwy pospolite będące określeniami seryjnych egzemplarzy wyrobów przemysłowych. Tak samo zapiszemy więc podane przez Panią nazwy produktów regionalnych: pralina z Lublina, karczmiskie pierogi z bobu, masło z Opola Lubelskiego, kraśnickie domowe wino owocowe. (EK)

***

Które sformułowanie jest poprawne: "liczba cyfr" czy "ilość cyfr"? Wydaje mi się, że cyfry są
policzalne, zatem "liczba cyfr" powinna być poprawna, ale niestety tylko samodzielnie, bo już "liczba cyfr w liczbie" brzmi trochę dziwnie. Pozdrawiam, Barbara K.

Poprawna będzie liczba cyfr, bo cyfry w zapisie liczby są policzalne. Sformułowanie liczba cyfr w liczbie rzeczywiście brzmi dziwnie (jak zawartość cukru w cukrze), ale w gruncie rzeczy jest poprawne. (RS)

***

Zwracam się z prośbą o rozstrzygnięcie wątpliwości. Redaguję tekst, w którym autor opisuje m.in. działalność ZHP i tu pojawia się problem. Nie możemy dojść do porozumienia jak zapisywać pewne zwroty. O ile dla mnie jasne jest i zgodne z zasadami pisowni, że "Komenda Główna ZHP" piszemy dużymi literami, to już zwrot "komenda chorągwi" zapisałabym małymi, ponieważ dla mnie nie jest to już nazwa własna (gdyby była to Komenda Chorągwi w Katowicach wtedy taka pisownia byłaby, moim zdaniem, uzasadniona). Iwona G.

Tak, komenda chorągwi należy napisać małą literą, jak np. sztab armii. Nie jest to nazwa własna. Sytuacja zmienia się, gdy to sformułowanie jest składnikiem konkretnej nazwy własnej, np. Komenda Chorągwi Wielkopolskiej. (RS)

13:57, poradniajezykowa
Link
środa, 11 lutego 2015

Zwracam się z następującym dylematem: jak zapisać połączenie "nie" z rzeczownikiem w takich przypadkach: "projektant nie-architekt/projektant niearchitekt", "nauczyciel nie-polonista/nauczyciel niepolonista". Renata W.

Partykułę nie z rzeczownikami należy w tych znaczeniach zapisać łącznie: niearchitekt, niepolonista. Łącznik trzeba zastosować tylko wtedy, gdy rzeczownik zaczyna się wielką literą: nie-Polak, nie-Europejczyk, ponieważ gdyby nie było tu łącznika, to mielibyśmy wielką literę w środku wyrazu. (RS)

***

Moje pytanie dotyczy wykrzykników "acha" i "aha". Chodzi mi o sytuację, gdy chcę potwierdzić jakąś informację w luźnej rozmowie elektronicznej. Mój przyjaciel bardzo się poirytował, gdy zwróciłam mu uwagę, że poprawną formą jest aha. Kolega pokazał mi hasło w słowniku poprawnej polszczyzny, gdzie obok aha był odnośnik "także jako acha!". Poczułam się zdezorientowana, ponieważ jak tu polemizować ze słownikiem! Stąd moje pytanie, jak to jest z tym "aha"/"acha"? Pozdrawiam, Patrycja.

Forma ach - pochodzi od słowa achać czyli zachwycać się czymś -  i piszemy przez ch, natomiast aha - używane dla potwierdzenia czegoś - jest pisane przez h. Słownik ortograficzny PWN  i "Wielki słownik poprawnej polszczyzny" PWN podają tylko takie możliwości. (MK)

***

Dzień dobry, chciałabym spytać o znaczenie słowa "lamelka". W Słowniku języka polskiego PWN jest to «cienka płytka blaszana lub pasek blachy». Nazwa ta jest jednak powszechnie używana w branży meblarskiej na określenie drewnianego łącznika płyt meblowych. Czy definicja słowa lamelka została poszerzona i czy jest to słowo powszechnego użytku jak gwoździe, czekolada, młotek czy też stanowi nazwę zastrzeżoną? Z poważaniem Justyna P.

Tak znaczenie tego rzeczownika jest dziś poszerzone, lamelka oznacza po prostu pasek czy płytkę (niekoniecznie wykonaną z blachy), mamy przecież np. drewniany płot lamelowy. Nie jest to nazwa zastrzeżona, to rzeczownik pospolity. (RS)

***

Rozumiem, że Stary Testament i Nowy Testament piszemy wielkimi literami. A jak jest z wyrażeniem "prawo" w sensie prawa starotestamentowego, Mojżeszowego? Czy można zapisać je wielką literą? Np. "Pod przymierzem Prawa Izraelici składali Bogu ofiary". I jak jest z zapisem słowa "zakon" które występuje jako synonim "prawa" w Bibliach protestanckich? Z poważaniem, Joanna S.

Ma Pani rację, wyrażenia Stary Testament, Nowy Testament zapisujemy wielką literą, podobnie jak wyrażenie Prawo Mojżeszowe w znaczeniu 'pięcioksiąg'. Istnieje również możliwość zapisu: prawo Mojżeszowe na oznaczenie zbioru pouczeń (podaję za słownikiem pisowni religijnej). Należy podkreślić, że uproszczenie tego wyrażenia do pojedynczego słowa prawo nie jest wskazane, gdyż może rodzić nieporozumienia. Sądzę, że podobnie należy unikać samego określenia zakon – wieloznaczność tego wyrazu wymaga dookreślenia i wtedy również możliwy jest zapis wielką literą obu elementów. (MK)

***

Czy "szengeński" to poprawny wariant pisowni przymiotnika od miejscowości Schengen, czy jednak fakt, że nie spolszczamy Schengen do Szengen sprawia, że "szengeński" to błąd ortograficzny? Pozdrawiam, Karolina G.

Spolszczanie obcych nazw zakorzenianych w polszczyźnie jest zjawiskiem aprobowanym przez normę językową. Dlatego oba warianty przymiotnikowe: schengeński i szengeński trzeba uznać za poprawne. Zauważyłam jednak, że w dokumentach przeważa forma schengeński, natomiast w publicystyce używany jest także przymiotnik szengeński. Zatem użycie któregoś z wariantów ortograficznych zależy wciąż od stopnia oficjalności i urzędowości tekstu. (EK)

***

Zwracam się z prośbą o pomoc w utworzeniu przymiotnika od imienia Horacy. Nie jestem przekonana, czy również do Horacego (jak i Horacjusza) przymiotnikiem jest słowo "horacjański". Czy może, mając na myśli wiersz Exegi monumentum, powinnam mówić o "horacjuszowym" dziele? Z poważaniem, B. W.

Dzieło może być horacjańskie lub horacjuszowskie. Obie te fromy są poprawne, ale ten drugi przymiotnik słowniki notują jako rzadszy. (RS)

***

Czy można "zmniejszać/zwiększać" "bezpieczeństwo/ryzyko"? Czy lepiej "zmniejszać/zwiększać" "poziom bezpieczeństwa/ryzyka"? Kiedy zmniejsza się poziom czegoś, a kiedy zmniejsza się coś? Elza.

Można zwiększać bezpieczeństwo i poziom bezpieczeństwa. Wybór odpowiedniego sformułowania zależy od typu tekstu. Pierwsze jest bardziej potoczne, drugie bliższe jest stylowi urzędowemu bądź naukowemu. Ale to, doprawdy, niuans. (EK)

***

Zwracam się z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie, co oznacza słowo "audycja". Zajrzałam do Słownika Języka Polskiego i przeczytałam: 'pozycja w programie radiowym, np. koncert, pogadanka, słuchowisko. Audycja muzyczna, słowna, słowno-muzyczna'. Według mnie wyjaśnienie słownikowe wystarczy, by zrozumieć, co to jest audycja. Jednak słyszałam już wypowiedzi o audycjach radiowych i telewizyjnych, a to już zahacza o tautologizm. Pozdrawiam, Lidia P.

Sformułowanie audycja radiowa jest poprawne i notowane przez słowniki, bo właściwie istnieje już na prawach związku frazeologicznego, jak np. blog internetowy. Natomiast sformułowanie audycja telewizyjna jest błędne, bo audycja to program dźwiękowy, nie jest więc synonimem programu telewizyjnego. (RS)

***

Uprzejmie proszę o informację, która z form jest właściwa, w związku z pełnioną funkcją publiczną przez kobietę: "przewodnicząca" czy "przewodniczący"? Chodzi o funkcję przewodniczącego sejmiku województwa (określoną w formie męskiej przez ustawodawcę). Na tę funkcję wybrana została kobieta. Nie budzi naszych zastrzeżeń zachowanie formy męskiej w przypadku zapisu funkcji "Przewodniczący Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego" (bez imienia i nazwiska) stosowanego np. na tablicach urzędowych zamieszczanych na budynku. Rodzi się jednak pytanie, czy na materiałach firmowych, gdzie pojawia się już imię i nazwisko osoby pełniącej tę funkcję (tabliczka informacyjna na drzwiach gabinetu, wizytówki imienne, papier firmowy, pieczątka imienna, itp.) powinno używać się podpisu w wersji męskiej. Urszula J.

W materiałach firmowych zdecydowanie przewodnicząca, natomiast przewodniczący jest właściwy w nazwach urzędów jednoosobowych w aktach prawnych bądź na tabliczkach informacyjnych. (EK)

***

Chciałabym zapytać, jak odmienia się imię "Cormac". Spotkałam się z nim raz w pewnej książce i było ono odmienione " z Cormakiem". Ja jednak uważam, że powinno się odmieniać "z Cormacem" itd. Będę bardzo wdzięczna, jeśli ktoś rozwieje moje wątpliwości. C.

Nazwiska obce, zakończone na -c, które wymawia się jako k, w narzędniku zapisuje się zgodnie z brzmieniem: Balzac - z Balzakiem, Cormac - z Cormakiem (chodzi o uninięcie połączenia ci). Zapis w książce jest więc poprawny. (RS)