BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
niedziela, 17 marca 2013

Dzień dobry. Czy w konstrukcji typu: "Kim jesteś felietonisto?", "Kim jesteś polityku?" stawiamy przecinek? Czy powinno być "Kim jesteś, felietonisto?", "Kim jesteś, polityku?"? Kwerenda w katalogach bibliotecznych nie daje jednoznacznej odpowiedzi. Tytuły (np. książek) skonstruowane w ten sposób pisane są rozmaicie. Damian.

Tak, w tych konstrukcjach składniowych wołacz - zgodnie z zasadą interpunkcyjną - powinien być poprzedzony przecinkiem. (EK)

***

Czy w wypowiedzeniach typu: "Witaj, Aniu", "Dzień dobry, Kasiu", "Do zobaczenia, tato", "Udało Ci się, Kasiu, dobrze wykonać to zadanie" dobrze umieściłam przecinki? Powinny tam być? Czy tu obowiązuje zasada, że rzeczowniki w wołaczu oddzielamy przecinkami? Agnieszka.

Brawo, pani Agnieszko! Bardzo poprawnie wstawione przecinki! (EK)

***

Czy w wiadomościach mailowych po "Pozdrawiam" lub "Załączam pozdrowienia" stawiamy przecinek? J.

Norma interpunkcyjna nakazuje zapis zwrotów grzecznościowych kończących list bez przecinka. Sądzę jednak, że pod wpływem zwyczajów zachodnioeuropejskich ten sposób zapisu pójdzie w zapomnienie i to w najbliższym czasie. (MK)

***

Mam krótkie pytanie: czy przed "iż" stawiamy przecinek? Alicja L.

Jeśli spójnik wprowadza do wypowiedzi zdanie podrzędne, to stawiamy przed nim przecinek, np. Był przekonany, iż zdąży...  Natomiast w połączeniach typu mimo iż, pomimo iż w żadnym razie nie stawiamy przecinka, np. Mimo iż była brzydka pogoda, miał dobry humor. Trzeba jednak pamiętać: spójnik jest charakterystyczny dla stylu pisanego, wysokiego i należy go stosować zgodnie z jego stylistycznym przeznaczeniem. (MK)

***

Czy w poniższych zdaniach przed „który”, „co”, „komu” można nie stawiać przecinka? "Ten, który na to patrzył, spóźnił się na pociąg", "Ci, co to zrobili, są już za kratkami", "Ten, komu udzielono odpowiedzi, był usatysfakcjonowany". Z góry dziękuję za odpowiedź. Maciej H.

W podanych zdaniach przecinek musi byc postawiony. Wynika to nie tyle z pojawienia się zaimków i spójników, ile z budowy składniowej zdań. Konstrukcje: który na to patrzył, co to zrobili, komu udzielono odpowiedzi są wtrąceniami i dlatego trzeba je wyróżnić interpunkcyjnie. (MK)

Tagi: przecinek
20:36, poradniajezykowa
Link
niedziela, 10 marca 2013

Dzień dobry. Piszę do państwa z pewną wątpliwością. Nie wiem jak poprawnie zapisać słowo określające "ustawianie dźwięku na wyższy". Czy jest to "pogłośnić" czy może "podgłośnić"? Zawsze pisałem "podgłośnij" ale w słownikach internetowych jako poprawną formę uznają "pogłośnić". Natomiast niektórzy pytani dają sobie rękę uciąć, że powinno się "pogłaśniać". Czy wiecie może państwo jak to właściwie jest z tym czasownikiem? B.

     Forma czasownika nazywająca czynność „ustawiania dźwięku na wyższy” jest często powodem dyskusji, a nawet sporów rodzinnych. Swego czasu pisałam o kontrowersji między ojcem i synem dotyczącej formy zgłośnić. Ojciec twierdził, że taki czasownik nie istnieje, natomiast syn – że owszem, istnieje, bo jeśli można dźwięk ściszyć, to można i zgłośnić. Przyznałam wtedy rację synowi, udowadniając, że formę zgłośnić uzasadnia analogia językowa. Mamy bowiem w polszczyźnie takie pary antonimów czasownikowych, czyli wyrazów nazywających czynności przeciwstawne, jak zmądrzeć – zgłupieć, zapalić – zgasić, wygrzać – wychłodzić, odmłodzić – postarzeć, odchudzić – pogrubić i wiele innych. Istnienie tych wyrazów określających przeciwstawne czynności tworzy pewien ład w systemie języka, a więc i w otaczającym nas świecie. Inna rzecz, że słowniki współczesnego języka polskiego takiej formy nie notują. Znalazłam ją jedynie w słowniku pod red. W. Doroszewskiego (z 1968 roku) z adnotacją „rzadkie”.         
     Jeśli chodzi o czasowniki pogłośnić i podgłośnić, to przyjmując powyższą argumentację, można i te formy zaakceptować, gdyż są one antonimami czasownika ściszyć. Słowo pogłośnić jako jedyny notuje „Uniwersalny słownik języka polskiego” pod red. S. Dubisza z 2003 roku. Przyznam, że jestem tym faktem nieco zaskoczona, gdyż wyrazistszą formą wydaje mi się czasownik zgłośnić jako antonim czasownika ściszyć (oba utworzone przez ten sam przedrostek). Dobrą (jeśli nie lepszą) jest też w mojej ocenie forma podgłośnić, utworzona na wzór czasowników podkręcić, podmalować, podczesać, w których przedrostek pod- ma znaczenie ‘trochę’.  Akceptuję jednak formy zaświadczone w słownikach: i zgłośnić, i ściszyć, gdyż obie wzbogacają środki wyrazu, nie eliminując najczęściej chyba używanego zwrotu zrób głośniej. A czasownik pogłaśniać jest formą niedokonaną czasownika pogłośnić. (EK)

22:19, poradniajezykowa
Link
piątek, 01 marca 2013

Jaka będzie poprawna odmiana nazwy przeglądarki internetowej Firefox? Chodzi szczególnie o biernik liczby pojedynczej, np. "zainstaluj Firefox", czy "zainstaluj Firefoksa". Z poważaniem T.L.Ż.

Dopełniacz (i biernik) ma postać  firefoksa.Jeśli obcy wyraz kończy się w mianowniku na -x, to w odmianie zastępujemy ten znak połączeniem liter ks. (EK)

***

Nurtuje mnie jedno bardzo ważne pytanie w jaki sposób odmieniać słowo „smartphone” w języku polskim? Istnieje spolszczona wersja tego słowa, która brzmi "smartfone", jednak wolałbym używać wersji oryginalne. Dopełniacz: "smartphona" czy "smartphone'a"? Będę bardzo wdzięczny za pomoc. Pozdrawiam, Grzegorz H.


Jeśli mamy odmieniać w języku polskim, to uzasadnione byłoby spolszczenie pisowni na wzór takich przyswojonych zapożyczeń, jak telefon, domofon, mikrofon. Jednak - w przeciwieństwie do tych nazw, ktore w dopełniaczu przybierają końcówkę -u, smartfon częściej pojawia się z końcówką -a (analogicznie do laptopa). Jeśli jednak istnieje potrzeba zapisu w oryginalnej postaci, to trzeba wybrać tę z apostrofem: smartphone'a. (EK)

***

Chciałabym się upewnić, jak odmienić wyraz "spot". "Spotu", czy "spota"? Pozdrawiam, Marta B.

Dopełniacz brzmi spotu. Rzeczownik ten odmieniamy następująco: M. spot, D. spotu, C. spotowi, B. spot, N. spotem, Msc. spocie, W. spocie. (RS)

***

Kontekst zdania: "...o swych spostrzeżeniach nie informował wcześniej Rady Nadzorczej (dopełniacz) czy Radę Nadzorczą (biernik)". Jak jest poprawnie? Czy występuje zdecydowany błąd dla którejkolwiek z form? Bogumił Ś.

W polszczyźnie zaprzeczony czasownik wymaga zawsze użycia rzeczownika w dopełniaczu: Nie informował wcześniej Rady Nadzorczej. Użycie w tym zdaniu biernika jest błędem składniowym. (EK)

***

Jak brzmi poprawna forma dopełniacza słowa: "Meksykanie"? "Meksykan" czy "Meksykanów"? A może obydwie formy są poprawne? Bardzo proszę o odpowiedź. Maria K.

Dopełniacz od nazwy Meksykanie brzmi: Meksykanów. (EK)

***

Szukać kogo? co? czy kogo? czego? Kogo, czego: "meczy" czy "meczów"? Tych "styli" czy tych "stylów"? Pozdrawiam, S.

Szukać łączy się z dopełniaczem, więc szukamy kogo, czego (np. szukam długopisu). Drużyna wygrała wiele meczów. Tak właśnie wygląda dopełniacz rzeczownika mecz. Natomiast poprawna forma dopełniacza liczby mnogiej rzeczownika styl brzmi stylów. (RS)

18:34, poradniajezykowa
Link