BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
poniedziałek, 07 kwietnia 2014

Chciałabym się dowiedzieć, jak nazwać osobę cierpiącą na migreny. Jest ona "migrenikiem" czy "migrenowcem? W internetowym słowniku występuje tylko "migrenowiec", ale w wielu publikacjach o migrenie oraz w wielu miejscach w Internecie pojawia się "migrenik". Która forma jest więc poprawna? Kamila Ł.

Poprawna jest forma migrenowiec, notowana w "Wielkim słowniku ortograficznym" PWN.(RS)

***

Mam problem z odmianą nazwiska autora "Małego Księcia". Mam nadzieję, że otrzymam od państwa odpowiedź na moje pytanie. Joanna.

W nazwisku Saint-Exupery odmienia się drugi człon: D. Saint-Exupery'ego, C. Saint-Exupery'emu, N. Msc. Saint-Exuperym. Nad literą "e" stawia się akcent. Przy odmienionym imieniu dopuszczalne jest nieodmienianie nazwiska: Powieści Antoine'a de Saint-Exupery. (EK)

***

Mam pewien problem dotyczący tego, jak powinniśmy mówić, który jest dzień miesiąca. Czy poprawnie jest, gdy mówimy: „dziś jest trzeci stycznia”? Czy może: „dziś jest trzeciego stycznia”? Czy pytając kogoś o dzień miesiąca, mówimy: „który dzisiaj jest" czy "którego dzisiaj jest”? Bardzo proszę o wyjaśnienie moich wątpliwości. Z góry dziękuję. D.

Wystarczy dopowiadać sobie w domyśle wyraz "dzień": Dziś jest trzeci (dzień) stycznia. Spotkaliśmy się piątego (dnia) stycznia. Który dzisiaj jest (dzień)? Którego (dnia) się umówimy? (RS)

***

Zwracam się do Państwa z prośbą o udzielenie mi informacji na temat pisowni wyrażenia "nie winien" (np. nie winien pieniędzy). Słownik ortograficzny informuje o pisowni rozdzielnej i odsyła do zasady [171] obejmującej rozdzielną pisownię partykuły "nie", która brzmi: "Przed wyrazami brak, można, potrzeba, trzeba, wiadomo, warto, wolno, które mają znaczenie czasownikowe, np. nie brak, nie można, nie potrzeba, nie trzeba, nie wiadomo, nie warto, nie wolno, ale: Niepodobna tego odczytać. Wyraz niepodobna (=jest trudno, nie można) wyjątkowo pisze się łącznie". Jednak w moim odczuciu przykład "nie winien" nie mieści się w tej regule. Proszę więc o wskazanie wyjaśnienia dla właśnie takiej pisowni tego wyrażenia. Z góry dziękuję za odpowiedź. Aleksandra M.

A jednak to właśnie ta reguła odnosi się do pisowni czasownika winien, choć szkoda, że autorzy słownika nie umieścili go w podanym ciągu przykładów (jest natomiast zanotowany w indeksie haseł). Wątpliwości ortograficzne biorą się stąd, że winien może być czasownikiem i może być przymiotnikiem. W znaczeniu przymiotnikowym występuje w funkcji orzecznika przy różnych formach czasownika być, np.: Jestem winien państwu krótkie wyjaśnienie. Natomiast jako czasownik jest w zdaniu orzeczeniem łączącym się tylko z bezokolicznikiem: Winien wpłacić pieniądze. Zgodnie z zasadą każdy czasownik, a więc i czasownik winien,  w połączeniu z partykułą nie musi być pisany z rozłącznie.(EK)

***

Czy wyrażenie "blisko pół roku" jest poprawne, a jeśli tak to co oznacza? Spotkałam sie w wypowiedziach dziennikarzy z tym zwrotem, np. "na blisko pół roku most będzie zamknięty". Marta Z.

Słownik języka polskiego notuje możliwość użycia słowa blisko w znaczeniu 'w przybliżeniu, prawie', więc sformułowanie blisko pół roku jest poprawne.(MK)

***

Jak należy pisać: New Age-owski, New Age-u, New Age'owski, New Age'u czy może jeszcze inaczej? Elżbieta P.

Wyrażenia New Age można w polszczyźnie nie odmieniać. Jeśli się je odmienia, to końcówki należy dopisać po apostrofie: New Age'u. Wyrazy pochodne zapisuje się podobnie: New Age'owy albo newage'owy (ten ostatni zapis podaje "Wielki słownik ortograficzny" PWN z 2008 roku). (EK)

***

Bardzo proszę o informację, czy właściwe jest określenie "Powstańców Warszawskich" czy "Powstańców Warszawy"? Iwona S.

Jedno i drugie sformułowanie jest poprawne.(EK)

***

Czy istnieje słowo "wzmożyłem"? Wszędzie w słownikach elektronicznych mi je podkreśla, a słyszałem je wielokrotnie w mowie. Na przykład w zdaniu "Po trzech latach przerwy wzmożyłem swoje poszukiwania". Samo słowo "wzmożyć" przecież istnieje. Serdecznie dziękuję za pomoc, B.

Nie ma słowa wzmożyć, jest wzmóc. To czasownik należący do XI grupy koniugacyjnej, odmienia się jak tłuc, poprawna forma czasu przeszłego brzmi wzmogłem.(RS)

***

Proszę mi pomóc, bo nie potrafię znaleźć logicznego wytłumaczenia dlaczego wyrażenie "uroczyście otwarli drogę" nie jest poprawne, a jest jest błędem językowym. Czy powinno być "uroczyście otworzyli drogę". Użyłam pierwszego wyrażenia na stronie internetowej i zarzucono mi brak poprawności językowej, twierdząc, ze stosuje wyrażenia gwarowe (jestem Ślązaczką). Pozdrawiam Magda

Czasownik otwarli nie jest, oczywiście, wyrazem gwarowym. Jest jedną z form czasownika otworzyć, dziś używaną znacznie rzadziej niż kiedyś. Od czasownika otworzyć częściej tworzy się bowiem formy otworzył, otworzyli i otwarty niż formy otwarł, otwarli, otworzony. Te trzy ostatnie są w słownikach poprawnej polszczyzny zakwalifikowane jako rzadkie, co oznacza, że po prostu wychodzą z użycia. Ale nie są niepoprawne! Mogą się pojawiać w tekstach wzorcowych, podniosłych, uroczystych, jak w przytoczonym przez Panią sformułowaniu.(EK)

***

Proszę o odpowiedź, czy poprawne jest wyrażenie "wyróżniające osiągnięcia". Pozdrawiam, Maria M.

W tym sformułowaniu wyczuwa się pewien nadmiar, ponieważ osiągnięcia to sukces, a więc coś, co się jakoś wyróżnia. Można więc je uznać za pleonazm, który jest przez normę językową oceniany negatywnie.(EK)

***

Uprzejmie proszę o podpowiedź jak należy odmieniać tytuł "Codex Argenteum", T. L.

Jeśli zostajemy przy oryginalnym zapisie nazwy łacińskiej to należy zastosować ogólny rzeczownik: tytuł, dzieło itp. i następnie stosować nieodmienianą nazwę własną. Natomiast jeśli zastosujemy zapis spolszczony: Kodeks Argenteus, to odmieniamy pierwszy człon.(MK)

***

Jak pod względem interpunkcji zapisać skróty fragmentów Biblii? Np. 1Kor 5,16 (bez spacji), czy też 1 Kor 5, 16 (ze spacjami)? Jaką literą w tekście jednolitym piszemy słowo SZATAN? Joanna S.

Skróty biblijne zapisujemy ze spacjami po numerze księgi i po nazwie księgi, ale bez spacji między numerami rozdziałów i wersów, czyli 1 Kor 5,16. Słowo szatan możemy zapisać zarówno wielką, jak i małą literą.(MK)

***

Współczesny zapis nazwy dawnego czasopisma to „Kurjer Warszawski”. Czy powinna być notacja „Kurier Warszawski” z ewentualnym objaśnieniem (czasopismo)? Czy właśnie „Kurjer Warszawski”? Jeśli z „j” to dlaczego nie używamy dziś nazwy Pabjanice? Mirosław W.

Skoro dawna nazwa czasopisma brzmiała Kurjer Warszawski, to taki zapis należy stosować, gdy właśnie odnosimy się do tej konkretnej nazwy własnej. Przedwojenny zapis z "j" wynikał z zaleceń ortograficznych, dotyczących zapisu wyrazów obcych. W tzw. pisowni warszawskiej (stosowanej w "Słowniku warszawskim") pisano zapożyczenia przez "j", jeśli jota występowała po spółgłosce: Anglja, premjer. Historia pisania joty była burzliwa, dopiero w 1936 roku jej zasady zaczął porządkować Komitet Ortograficzny Polskiej Akademii Umiejętności, który zalecał zapis przez "j" tylko po c, s, z: Francja, pasja. RS

***

Często gdy chcę rozmienić drobne na banknoty w sklepie, jestem często poprawiany przez sprzedawcę. Zawsze mnie nurtuje pytanie, która z tych wymienionych form jest poprawna? Chciałbym "wymienić" drobne na banknoty czy "zamienić" drobne na banknoty. Co sklep, to inne zachowanie sprzedawcy, dlatego często korzystam z tych obu form. Która jest poprawna, czy może obie są dopuszczalne? D.

Obie konstrukcje: wymienić / zamienić drobne na banknoty są poprawne. Natomiast rozmienić można tylko banknoty na drobne.(EK)

09:57, poradniajezykowa
Link