BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
środa, 25 czerwca 2014

Proszę o wyjaśnienie różnicy między "kurczakiem" i "kurą". Czy słowa te mogą być używane zamiennie? Adrian D.

Kurczak to potoczne określenie kurczęcia, czyli młodej kury. Jednak potocznie ten wyraz stosujemy zamiennie z kurą: jemy kurczaka z grilla, wędzimy kurczaki itd. Nie jest to błąd, te znaczenia są notowane przez słowniki. (RS)

***

Czy wyrażenie "okres ważności" można odnieść do sytuacji, w której na danym przedmiocie jest zamieszczona tylko jedna data (tzw. data ważności) wyznaczająca kres bycia ważnym, nie określająca jednakże momentu początkowego, od którego dana rzecz zaczęła być ważna? Bartosz S.

Lepiej tu mówić właśnie o dacie ważności, bo okres to przedział czasowy i trzeba go wyznaczyć dwiema datami. (RS)

***

Czy na ulotce leku błędem jest postawienie znaku zapytania na końcu punktów sformułowanych w formie pytania, np. "jak stosować lek", "jakie działanie ma lek"? W ulotkach znaku zapytania nie ma lub jest dwukropek. Hanna B.

Wskazane przez Panią zdania są pytaniami tylko z pozoru – autor ulotki leku sam stawia pytania i sam na nie odpowiada, więc znak interpunkcyjny nie jest tu potrzebny. (MK)

***

Kieruję do Państwa zapytanie w imieniu mojego kolegi - harcerza, który nie ma internetu. Przekazuję dosłowną treść jego pytania: "Stwierdzam, że w tekście przyrzeczenia harcerskiego jest błąd. Uważam, że nie ma wyrazu chętną, a tymczasem  podano w tekście  "...nieść chętną pomoc bliźnim...". Powołuje się on na wyjaśnienia Wielkiego słownika ortograficzno-fleksyjnego i uważa, że treść należy zmienić na ...nieść chętnie pomoc bliźnim... Jolanta A.

Słowo chętny ma dwa znaczenia: współczesne - 'pełen dobrych chęci, skory do czegoś, ochoczy, pilny' i dawne  - 'dobrze usposobiony względem kogoś, życzliwy, przychylny'. W przyrzeczeniu harcerskim użyto słowa chętny w starszym znaczeniu. (EK)

***

W oficjalnych dokumentach Komisji Europejskiej "Drinking-water Directive" została przetłumaczona jako" Dyrektywa w sprawie wody przeznaczonej do spożycia". I taki zwrot jest stosowany w polskich przepisach prawnych. W wielu artykułach spotyka się zwrot "woda pitna" co bardziej pasuje do drinking-water (i jest krótsze:)) ale podobno jest "nie po polsku". Krótsze (i chyba właściwe) jest określenie "woda do picia". Które z tych trzech jest poprawne?

Wszystkie są poprawne, także sformułowanie wodna pitna. Najlepiej więc zapisać po prostu Wytyczne WHO dotyczące jakości wody pitnej. (RS)

***

Mam do Państwa pytanie odnośnie poprawności następującego sformułowania "dzień dzisiejszy". Osobiście drażni mnie i mam wątpliwości co do poprawności tych słów, które często można zaobserwować u dziennikarzy, lektorzy radiowi, politycy i wielu innych. No np. czy dzień mógłby być wczorajszy? Marcin M.

Sformułowanie dzień dzisiejszy jest poprawne, choć nadużywane w stylu urzędowym i oficjalnym. Błędne jest natomiast sformułowanie na dzień dzisiejszy w znaczeniu 'dzisiaj, obecnie', np. w zdaniu Na dzień dzisiejszy nie obserwujemy zmian. (RS)

***

Mam problem z wyrazem "kite" (skrót od "kitesurfing"). Spotykam się z nim często w swojej pracy redaktorsko-korektorskiej, dlatego uznałem, że praktycznie będzie go spolszczyć - "kajt". Ostatnio zastosowałem słowo "kajt" w dopełniaczu liczby pojedynczej: "Dni bez kajtu jest jednak niewiele...". Autorka tekstu zarzuciła mi błąd po redakcji i korekcie oraz podała prawidłową wg siebie pisownię "kite'a". Andrzej K.

Autorka tekstu ma rację. Wciąż mamy kitesurfing a nie kajtserfing. Spolszczona wersja kajt nie jest powszechna w języku pisanym. Dlatego lepiej zapisać dopełniacz kite'a, jego forma odnosi się bowiem do pełnej postaci wyrazu kitesurfing. (RS)

***

Mam od dłuższego czasu problem z odmianą nazwisk kończących się na literę -x. Jeżeli mamy nazwisko Hendrix, to oczywiście jest ono na tyle popularne, że nawet jeśli zmienimy x na ks, to czytelnik będzie wiedział o kogo chodzi. Jeśli jednak mamy np. nazwisko Cox, to przy odmianie i zamianie x na ks nazwisko staje się nieczytelne (rozmawiałem z Coksem...). Jaka jest Państwa porada i jakie jest Państwa zdanie na ten temat? Czy spolszczamy i zapisujemy nawet nazwiska przez -ks, czy może jednak w przypadku nazwisk / nazw własnych pozostawiamy x we wszystkich przypadkach oprócz miejscownika? Zuzia Z.

Nazwiska, które mają w zakończeniu tematu literę -x, mogą przyjąć w deklinacji polskie końcówki (Hendriksa, Coksa), ale norma dopuszcza także utrzymanie w zapisie -x. Można więc zapisać: Hendrixa, Coxa. (RS)

***

Gdy wszyscy głosują za lub przeciw, powinno się napisać w protokole "Rada głosowała jednomyślnie" czy też "Rada głosowała jednogłośnie"? Z serdecznymi pozdrowieniami, Janusz F.

Przysłówki jednogłośnie i jednomyślnie mają to samo znaczenie - 'zgodnie'. Można ich zatem używać wymiennie. W formule rada głosowała... lepszy ze względów stylistycznych jest przysłówek jednomyślnie (nie powtarzają się w niej te same części słów). (EK)

***

Chciałbym się zapytać o zwrot: "nie grzeszyć wiedzą". Zastanawiam się nad sensem tego stwierdzenia. Jaki to ma sens, jakie to ma znaczenie? Czyli ktoś kto używa swojej wiedzy to nią "grzeszy"? A niby dlaczego? I co jest złego w używaniu wiedzy? To jest klasyfikowane jako grzech? Bardzo bym prosił o wytłumaczenie tego związku frazeologicznego. B.

Frazeologizm nie grzeszyć czymś ma znaczenie 'przejawiać cechę przeciwną'. Sformułowania nie grzeszyć wiedzą, nie grzeszyć rozumem słowniki odnotowują jako powiedzenia żartobliwe, one nie muszą być logiczne. Prawdopodobnie takie konstrukcje powstały analogicznie do rozpowszechnionych nie grzeszyć urodą, nie grzeszyć pięknością - a tu już nam łatwiej urodę z grzechem połączyć. (RS)

13:53, poradniajezykowa
Link