BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
niedziela, 22 września 2013

Ostatnio na rodzinnej uroczystości pojawiło się pytanie, co znaczy wyrażenie "nie zawracaj kontra pary". Wyrażenie pochodzi z piosenki "Wszystkie rybki śpią w jeziorze":
"...A ty stary nie kręć gitary ciulaj-la ciulaj-la-la / Nie zawracaj ?????? ciulaj-la ciulaj-la-la...."

Znaczenia mogę sie domyślić, jednak interesuje mnie pochodzenie tegoż wyrażenia. Pozdrawiam, Katarzyna N.

Chodzi o sformułowanie nie zawracaj kontramary. To jest dawny potoczny frazeologizm, używany w XIX wieku. Oznaczał 'nie przeszkadzaj, nie bądź namolny', tak jak dzisiejsze "nie zawracaj głowy". Kontramara to był rodzaj kwitu, który otrzymywało się np. w teatrze podczas przedstawienia, gdy potrzebowało się na chwilę wyjść. Kontramara uprawniała do ponownego wejścia bez kupowania drugi raz biletu, czyli był to rodzaj przepustki. Ten kto korzystał z kontramarki po prostu przeszkadzał innym, bo wchodził i wychodził, zakłócając przedstawienie, stąd też w języku potocznym zawracać kontramarę to irytująco przeszkadzać. Przykłady użycia z końca XIX w.: Co mi tam zawracasz kontramarę z piżmem i octem. A to skaranie z temi babami, ani się odplątać i nie wiem cegój mnie nachodzą, mężów samotnych ostawiają i dzieci, jeno mi zawracają kontramarę. (RS)

***

Zajmuję się tłumaczeniem wyszukiwarki samochodów dla jednego z koncernów samochodowych. Po jednym z etapów tłumaczenia klient zakwestionował moje tłumaczenie następującej frazy: "Proszę sprawdzić poprawność wprowadzonych danych", twierdząc, że prawidłowo powinno być "Prosimy sprawdzić...". Przypuszczam, że klient sądzi, iż 1. os. l.p. nie jest odpowiednia w przypadku tekstów niemających konkretnego nadawcy. Proszę o podpowiedź, która forma jest bardziej poprawna? Z góry dziękuję i pozdrawiam, Przemysław B.

Obie formy grzecznościowe: i proszę, i prosimy, są formami poprawnymi i właściwymi. Wybór jednej z nich zależy od upodobania autora. Jeśli klient upiera się przy prosimy, to ja bym mu uległa. W końcu klient - nasz pan! (EK)

***

Mam w firmie problem, a mianowicie są podzielone zdania, jak stosować nazwę Organic Farma Zdrowia. Jedna osoba odmienia nazwę, co moim kilku innych osób zdaniem nie jest poprawne. Będę wdzięczna za rozstrzygnięcie sporu. Przykład zdania:
 
"Oferta delikatesów Organic Farmy/Farma Zdrowia skierowana jest do wszystkich osób prowadzących zdrowy styl życia ale również do nowych klientów, którzy chcą się  zapoznać z unikalnymi cechami produktów ekologicznych i naturalnych". Proszę o poprawne zastosowanie nazwy i będę wdzięczna za uzasadnienie. Justyna M.

Szkoda, że w nazwie Organic Farma Zdrowia nie zastosowano szyku zgodnego z normą składniową polszczyzny. Kolejność: Farma Zdrowia Organic sprawiałaby mniej kłopotów poprawnościowych. W sytuacji takiego nienaturalnego dla polszczyzny szyku trzeba lawirować, czyli odmieniać te człony, które się da. Sformułowanie: Oferta delikatesów Organic Farmy Zdrowia jest do przyjęcia, choć zastanawiam się, czy w tym zdaniu nie można jednak przestawić kolejności i napisać po prostu (i po polsku): Oferta delikatesów Farmy Zdrowia Organic
 
Trzeba też wziąć pod uwagę sens wyrażenia. Czy chodzi o delikatesy Farmy Zdrowia Organic (bądź też Organic Farmy Zdrowia), czy o delikatesy pod nazwą Organic Farma Zdrowia. W tym drugim wypadku nazwa jest nieodmienna (jak na przykład delikatesy Alma). (EK)

18:10, poradniajezykowa
Link
poniedziałek, 09 września 2013

Proszę o informację, od jakiego słowa pochodzi powszechnie stosowany skrót "Ż" stosowany w pismach urzędowych. Często wstawia się "żetki" w miejscach w których chcemy uniknąć sytuacji, aby ktoś mógł coś dopisać - wypełniamy wtedy puste pola-przestrzenie właśnie literą (skrótem) "Ż". Pozdrawiam, Michał S.

Żetka pochodzi od kształtu przekreślenia pustego miejsca: skreślony początek i koniec oraz przekreślony środek układają się w literę Ż (z kreską pośrodku). To taka sama sytuacja, jak w przypadku wyrazu elka, którym często potocznie określa się budynek o kształcie litery L. (RS)

***

Czy słusznie uważam, że błędna jest pisownia rozdzielna "nie zastosowanie się" w zdaniu: "W przypadku nie zastosowania się do niniejszego wezwania sprawa będzie skutkować skierowaniem do sądu." Dziękuję za odpowiedź, A.

Tak, ma Pani rację, niezastosowanie to rzeczownik, a zgodnie z zasadą ortograficzną nie z rzeczownikami pisze się łącznie. (EK)

***

W swoim opracowaniu wykorzystałam następujący zwrot: "czynniki zmianogenne europejskiego rynku obronnego". W recenzji zwrócono mi uwagę, że ten zwrot nie jest poprawy z punktu widzenia języka polskiego. Uważam natomiast, że dobrze on pasuje do problematyki, którą opisuję i kontekstu. Czy może powinnam go zmienić na inny termin? Np. "czynniki wywołujące zmiany"? Według mnie taka modyfikacja terminu "zmianogenne" niejako osłabia wydźwięk kontekstu. Serdecznie pozdrawiam, Paulina Z.

Tekst naukowy musi być pisany stylem naukowym, należy więc unikać, jak to Pani określiła - "własnych elementów słowotwórczych". Są one bowiem w takim tekście niezrozumiałe i nieuzasadnione. Proszę zauważyć, że np. psychogenny nie oznacza 'powodujący psychikę', ale 'mający źródło w psychice, wywodzący się z psychiki, uwarunkowany psychiką'. Analogicznie zmianogenny musiałby oznaczać 'mający źródło w zmianach', a przecież nie o to chodzi. Dlatego precyzyjnie należy po prostu napisać np. czynniki powodujące/wywołujące zmianę.(RS)

***

Chciałabym prosić o pomoc w rozwiązaniu następującego problemu językowego: czy powinniśmy powiedzieć "film z wieczorka" czy "film z wieczorku" ("wieczorek" jako wieczorna impreza organizowana w szkole)? Agnieszka M.

Znajdziemy to hasło w Uniwersalnym słowniku języka polskiego pod red. Dubisza, dopełniacz brzmi wieczorku. Zatem - film z wieczorku.(EK)

***

Ostatnio zostałam upomniana, że poprawna forma to "wieczoru", a nie "wieczora". Zdziwiłam się, bo myślałam, że obie formy są poprawne. Usiłowałam znaleźć coś na ten temat w Internecie, jednak okazało, że każda publikacja mówi co innego. Jedne twierdzą, że obie formy są poprawne, zaś inne, że tylko "wieczoru". Zatem jak jest naprawdę? Z góry dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam! Julia.

Obie formy dopełniacza są poprawne. Jednak w zdaniach, w których jest zastosowana konstrukcja do kogo, czego poprawna jest tylko forma wieczora, np. pracował do wieczora. (RS)

13:42, poradniajezykowa
Link