BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
niedziela, 30 września 2018

Uprzejmie proszę o podanie prawidłowej formy skrótu wyrazów: adiunkt - adj czy ad.? Asystent - as ( z kropka czy bez?) Jolanta T.

Zasadą jest stawianie kropki po skrócie, jeśli skracanie wyrazu polega na odrzuceniu jego końcowej części. Zatem ad. to skrót słowa adiunkt, a as. - słowa asystent. Nie są to skróty często stosowane, mogą być niejasne, warto więc rozważyć, czy nie lepiej zapisać te wyrazy w pełnym brzmieniu. (Ewa Kołodziejek)

***

Szanowni Państwo, mieszkanka Luksemburga to Luksemburżanka, czy Luksemburka? Będę wdzięczna za odpowiedź. Agnieszka W.

Mieszkanka Luksemburga to Luksemburka. (Rafał Sidorowicz)

***

Czy w zdaniu "...pracował, żeby nic nam nie brakowało", "nic" jest jednoznacznym błędem i definitywnie powinno być "niczego"? Czy mimo wszystko "nic" jest dopuszczalne? Ponadto, czy jeżeli "nic" jest jednak błędne, to czy jest to duży błąd? Czy może chociaż w języku potocznym jest dopuszczalne? Piotr Sz.

To jest poprawne zdanie, ponieważ dopełniacz od nic może mieć postać niczego lub nic. (Rafał Sidorowicz)

***

Zwracamy się z prośbą o pomoc w odmianie słowa „puf”.  W pracy szkolnej musiałyśmy napisać zdanie:  „jest 13 puf”, jednak nie jesteśmy pewne czy taka odmiana jest prawidłowa. Zaczęłyśmy szukać informacji na ten temat i okazało się, że w słowniku języka polskiego widnieje tylko słowo „puf” w rodzaju męskim. Z tego wynika, że odmiana powinna brzmieć „jest 13 pufy” lub „jest 13 pufów”? Jak wygląda poprawny zapis słowa "pół-Indnianin" czy "pół Indianin"? Prosimy o pomoc. Tegoroczne maturzystki.

Tak, puf ma rodzaj męski, jest więc 13 pufów. Jeśli zaś chodzi o pytanie drugie, to poprawny zapis jest następujący: pół-Indianin. (Rafał Sidorowicz)

***

Jestem z zawodu nauczycielką i coraz częściej spotykam się ze sformułowaniem typu "edukacja do tolerancji", "edukacja do aktywności". Domyślam się, że są to tłumaczenia z angielskiego ("education for tolerance"). Ostatnio jednak w tekscie dotyczącym edukacji filmowej poprawiono mi sformułowanie "edukacja filmowa" na "edukacja do filmu" (z uzasadnieniem, że jest to pojęcie węższe, odnoszące się do przygotowania odbiorcy do świadomego odbioru dzieł filmowych).
Czy z Państwa punktu widzenia takie sformułowania są poprawne? Jeśli nie, to jak można by je zastąpić? Małgorzata L.

Podzielam Pani wątpliwości: angielska kalka edukacja do... jest nie do zaakceptowania, gdyż przeczy zasadom polskiej składni. Akceptowalna jest edukacja z przydawką (np. filmowa), edukacja w zakresie czegoś. Edukację można zastąpić synonimami: edukowanie, kształcenie, nauczanie, krzewienie, popularyzowanie. Z wyrażeniem do czego łączy się rzeczownik przygotowanie. (Ewa Kołodziejek)

***

Proszę mi powiedzieć, która forma jest poprawna: "Lubię słuchać muzykę/muzyki."  Forma "muzyki" raczej pasuje mi przy zaprzeczeniu: "Nie lubię słuchać muzyki". Jeśli nie ma zaprzeczenia to bardziej pasuje mi forma "muzykę". B.

Słucha się muzyki. Czasownik słuchać wymaga rzeczownika w dopełniaczu: słuchać koncertu, słuchać wiatru, słuchać mamy. (Ewa Kołodziejek)

***

Mam wątpliwości dotyczące nazwy miejscowości Nieśwież (dawna magnacka posiadłość Radziwiłłów, obecnie na Białorusi). Chodzi mi o rodzaj tej nazwy. Czy należy mówić "ten Nieśwież", czy też "ta Nieśwież"? Ewa B.

Nieśwież ma rodzaj męski, więc należy mówić ten Nieśwież. (Rafał Sidorowicz)

***

W meczu między dwoma zespołami była różnica dwadzieścia jeden punktów. I tu kłopotliwe zdanie Drużyna B przegrała dwudziestoma jednym punktami? Chodzi nam o "dwudziestoma jednym" czy "dwudziestoma jeden" punktami ? Artur J.

W meczu między dwoma zespołami (lepiej: w meczu dwóch zespołów) była różnica dwudziestu jeden punktów. Drużyna B przegrała dwudziestoma jeden punktami. W liczebnikach złożonych człon jeden jest nieodmienny. (Ewa Kołodziejek)

***

Uczennica szkoły podstawowej napisała w wypracowaniu: "Jedyną rzeczą, jaka mu przeszkadzała, był dźwięk katarynki". Nauczycielka języka polskiego obniżyła ocenę za wypracowanie, tłumacząc, że dźwięk nie jest rzeczą. Nie zgadzam się z taką opinią. W mojej ocenie oczywiście lepiej byłoby napisać np. "Jedyne, co mu przeszkadzało, to dźwięk katarynki". Uważam jednak, że zdanie uczennicy również jest poprawne. Jestem ciekawa Państwa opinii. W internecie nie znalazłam informacji na ten temat, dlatego będę wdzięczna za odpowiedź. Karolina P.

To zdanie jest poprawne. Rzeczownik rzecz ma bowiem kilka znaczeń. Nie oznacza tylko przedmiotu, lecz także stan, zjawisko, zagadnienie, zdarzenie, problem itp. Poprawne jest np. zdanie ludzie mówią różne rzeczy albo ten utwór to piękna rzecz, choć rzeczą nie nazywamy tu przedmiotów. (Rafał Sidorowicz)

***

Proszę o wyjaśnienie, czy poprawne jest użycie słowa "perspektywa" w znaczeniu "punkt widzenia" jak np. w zdaniu "z mojej perspektywy wiele problemów wymaga rozwiązania". Marek L.

Tak, to poprawne użycie. Perspektywa ma bowiem również znaczenie 'punkt widzenia, stanowisko; sposób widzenia i oceny różnych rzeczy'. (Rafał Sidorowicz)

***

Dzień dobry, interesuje mnie czy poprawna forma to "Interakcje między miastem a przyległymi terenami" czy "Interakcje miasta z przyległymi terenami". Malwina W.

Obie formy są poprawne. Interakcja może być czegoś z czymś i między czymś a czymś. (Rafał Sidorowicz)

***

Będę bardzo wdzięczna za pomoc w poniższej kwestii. Czy poprawną wypowiedzią jest: "Święta to rodzina. Nie ma jej tysiące dzieci w Polsce" czy "Święta to rodzina. Nie mają jej tysiące dzieci w Polsce". Bardzo proszę o pomoc. Karolina R.

Poprawne jest drugie zdanie. Liczebnik tysiące wymaga od czasownika liczby mnogiej. (Ewa Kołodziejek)

***

Czy w tekstach nieformalnych, jak np. artykuły prasowe czy notki informacyjne, jest dopuszczalny zapis „prof. Jan Kowalski otrzymał nagrodę”, podczas gdy Jan Kowalski jest jedynie zatrudniony na stanowisku profesora na danej uczelni? Zdaję sobie sprawę z tego, iż w pismach formalnych w tym wypadku należałoby napisać np. dr hab. Jan Kowalski, prof. UW, aby odróżnić pracownika zatrudnionego na stanowisku profesora od profesora tytularnego. Skoro jednak zwyczajowo nazywamy osoby zatrudnione na tym stanowisku profesorami, to czy w tekstach prasowych nie wystarczy jedynie dodać skrót prof. przed nazwiskiem? Katarzyna

Tak, o doktorze habilitowanym zwyczajowo mówi się profesor.  Można więc tak o nim pisać w tekstach prasowych. (Ewa Kołodziejek)

***

Jak uzasadnić, że niepoprawne  jest połączenie wyrazu "inauguracja" z wyrazem "rocznica", np. "Inauguracja 100. rocznicy odzyskania przez Polskę Niepodległości" zamiast tego proponuję "Inauguracja obchodów...,"  choć to nie to samo, ale rocznicy nie da się, według mnie, rozpocząć.Czy za uzasadnienie można przyjąć, że błędne jest użycie  wyrazu "inauguracja" w odniesieniu do wydarzeń krótkotrwałych? Magdalena D.

Tak, wyrazu inauguracja nie powinno się używać w odniesieniu do faktów krótkotrwałych. Ale tutaj ważniejsze jest to, że inauguracja oznacza uroczyste otwarcie, rozpoczęcie. Natomiast rocznicy się nie otwiera ani nie rozpoczyna, ją się obchodzi. Tak więc Pani propozycja inauguracja obchodów jest poprawna. (Rafał Sidorowicz)

***

Która forma nazwiska: Krzysztof Komeda-Trzciński, Krzysztof Komeda Trzciński czy Krzysztof Trzciński Komeda jest poprawna? Czy w drugim i trzecim przypadku należy użyć cudzysłowu?Krzysztof Trzciński to właściwe nazwisko, zaś Komeda - to pseudonim artystyczny. Najchętniej stosowałabym formę "Krzysztof Komeda (właśc. Krzysztof Trzciński)" przy pierwszym użyciu, a potem wymiennie lub jednolicie: Krzysztof Komeda lub Krzysztof Trzciński - podobnie jak w przypadku Bolesława Prusa (właśc. Aleksander Głowacki). Być może jednak uzus powinien być tu kryterium ważniejszym. Będę wdzięczna za pomoc w rozstrzygnięciu tego kłopotu językowego. Małgorzata J.

Można zastosować zapis z nazwiskiem lub z pseudonimem (jak w Pani propozycji).Jeśli zaś chodzi o zapis dwuczłonowy, na który składa się pseudonim i nazwisko, to poprawna jest wersja z łącznikiem i bez cudzysłowu: Krzysztof Komeda-Trzciński (jak np. Grot-Rowecki, Boy-Żeleński itp.). Ma tu bowiem zastosowanie zasada ortograficzna, która mówi, że nazwisko i pseudonim są w takim przypadku członami równorzędnym (Rafał Sidorowicz)

***

Szanowi Państwo, jak odnieść się do sytuacji, gdy firma życzy sobie, by pisać jej nazwę małą literą? Czy mogę uwzględnić taką prośbę, wynikającą chyba z powodów marketingowych, czy też jako nazwę własną pisać wielką literą, zgodnie z ortografią. Chodzi o dostawcę prądu innogy/Innogy. Urszula R.

Tak, może Pani uwzględnić taką prośbę, bo w takiej właśnie wersji ta nazwa oficjalnie funkcjonuje. Ortografia dopuszcza tu wyjątki (np. iPhone), taka jest po prostu przyjęta przez firmę konwencja graficzna zapisu nazwy własnej. (Rafał Sidorowicz)

***

Poproszę o podanie poprawnych formy trybu rozkazującego od "mlaskać". Z góry dziękuję, Bożena.

Poprawne formy to mlaszcz i mlaskaj. (Rafał Sidorowicz)

***

Jaka jest zasada pisowni wyrażeń z „h” będącym skrótem od „godzin”. Czy piszemy je łącznie: 24h, 48h czy rozłącznie: 24 h, 48 h? Logiczniejszy wydaje się zapis z odstępem, jednak w wielu źródłach pojawia się pisownia łączna. Izabela Sz.

Liczba oraz symbol h oznaczający godzinę to są dwa wyrazy, w związku z tym całość zapisujemy ze spacją (np. 24 h). (Rafał Sidorowicz)