BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
czwartek, 07 maja 2015

Czy właściwy jest zapis "nauczyciel pracuje w kadrze kierowniczej"? Czy raczej "nauczyciel pracuje jako kadra kierownicza"? A może żaden z nich? Pozdrawiam, Edyta D.

Pierwszy przykład jest sformułowany poprawnie. Kadra to 'kierowniczy zespół pracowników', więc nauczyciel pracuje w kadrze kierowniczej. (EK)

***

Mam pytanie dotyczące używania przyimków "w" lub "na" w kontekście pól golfowych i ich nazw własnych. W zdaniu "Turniej odbył się na polu golfowym Sobienie Królewskie" oczywistym wydaje mi się użycie przyimka "na", jednak gdybym chciała pominąć określenie pole golfowe, czy powinnam użyć przyimka "na" czy "w"? Przykład: "Turniej odbył się na Sobieniach Królewskich"  czy jednak "Turniej odbył się w Sobieniach Królewskich"? Sobienie Królewskie to jednocześnie nazwa miejscowości jak i nazwa pola. Często jednak jest tak, iż nazwa pola wcale nie jest tożsame z nazwą miejscowości, na przykład jest pole Amber Baltic i czy wówczas powinnam używać "na Amber Baltic" czy "w Amber Baltic"? Anna M.

Jeśli Sobienie Królewskie są nazwą miejscowości, to można napisać Turniej odbył się w Sobieniach Królewskich. Jeśli chce Pani przekazać informację o tym, ze jest to także nazwa pola golfowego, należałoby to jednak ująć szerzej: Turniej odbył się na polu golfowym Sobienie Królewskie. Sformułowanie Turniej odbył się na Sobieniach Królewskich  jest niefortunne. (EK)

***

Kieruję pytanie o poprawne użycie słowa "komplementarna". Przeglądając sylabusy zauważyłam następujące zdanie: "Wstępne wymagania w zakresie wiedzy: Wiedza komplementarna z socjologią: filozofia, psychologia, pedagogika, etyka". Czy prawidłowym jest użycie sformułowania "wiedza komplementarna z (czymś)" ? Jeśli nie, to w jaki sposób należałoby poprawić zdanie? Z wyrazami szacunku, Magdalena K.

Coś może byc komplementarne do czegoś, wobec czegoś, względem czegoś, dlatego poprawne sformułowania to: wiedza komplementarna do socjologii, wobec socjologii lub względem socjologii. (RS)

***

Mam pytanie: czym znaczeniowo różnią się terminy ,,demonstracja" i ,,manifestacja"? Dziękuję, Ewelina L.

Demonstracja ma kilka znaczeń: 
1. «marsz lub zgromadzenie grupy ludzi w celu wyrażenia protestu lub poparcia»
2. «ostentacyjne wyrażanie uczuć, poglądów»
3. «prezentacja urządzenia, produktu, doświadczenia itp.»

W pierwszym i w drugim znaczeniu synonimem demonstracji jest manifestacja, w trzecim - pokaz. (EK)

***

"Boję się włączać ( kogo? co?) radio" czy "boję się włączać (kogo? czego?) radia"? Która z form rzeczownika "radio" Państwa zdaniem jest poprawna. Czy istnieje jakaś gramatyczna zasada, która reguluje konflikt między wymaganiami składniowymi, jakie stawia czasownik odmieniony, czyli czasownik "bać się", wymagający dopełnienia w dopełniaczu, a bezokolicznik, który ma rekcję biernikową. Z góry dziękuję za odpowiedź. Pozdrawiam Katarzyna G.

W sformułowaniu: boję się włączać radio mamy dwa związki: boję się włączać i włączać radio. Dopełniacz radia byłby uzasadniony tylko wtedy, gdyby łączył się z nim czasownik: boję się radia. (EK)

***

Moja córka urodziła się w Irlandii i otrzymała imię "Lea". Chcieliśmy, aby wymowa była angielska, stąd wymawiamy "lija". Do niedawna nie mieliśmy wątpliwości co do pisowni, zapisywaliśmy zgodnie z polską odmianą. Wątpliwości zasiano w nas w szkole, kiedy to moja pierwszoklasistka otrzymała dyplom przyjmujący "Lea'ę" w poczet uczniów. Nauczycielka zwróciła się do nas z pytaniem, czy taki zapis - konsultowany przez nią z anglistką - jest odpowiedni. I tu okazało się, że właściwie to nie wiemy. Stad moje pytanie - w jaki sposób powinniśmy odmieniać imię "Lea"? Z góry serdecznie dziękuję. Z poważaniem, Anita - mama Lei? Lea'i?...

Imię żeńskie Lea odmienia się jak Andrea, czyli następująco: M. Lea, D. Lei, C. Lei, B. Leę, N. z Leą, Msc. o Lei. Nie używamy tu apostrofu, stosuje się go tylko w takich imionach i nazwiskach, w których nie wymawia się ostatniej głoski, np. imię Bruce (wym. Brus) w dopełniaczu zapiszemy Bruce'a (Brusa). (RS)

***

Mam problem z dostosowaniem form czasowników i rzeczowników do liczebników. Oto konkretny przykład: Do pracy (zgłosić się) (3 kobieta) i (3 mężczyzna). Pozdrawiam, Agnieszka.

Podmiot szeregowy (złożony), w którym jednym ze składników jest rzeczownik rodzaju męskiego, wymaga orzeczenia w liczbie mnogiej w rodzaju męskoosobowym. Poprawne zdanie brzmi tak: Do pracy zgłosili się trzej mężczyźni i trzy kobiety. (EK)

***

Prowadzimy właśnie w firmie dyskusję na temat słowa "poszedli". Koleżanki córka uczęszcza do szkoły, w której Pani polonistka twierdzi, iż poprawną formą jest od "pójść" jest "poszedli" zamiast "poszli". Zdążyłem już sprawdzić SJP i nie potrafiłem znaleźć takiej odmiany, aczkolwiek wygląda na to, że wcześniej nadmieniona Pani polonistka jest wyjątkowo mocno przekonana w prawidłowości tej odmiany. Z góry dziękuję za pomoc, Jakub G.

Nie ma formy poszedli. Czasownik pójść ma w liczbie mnogiej formy poszliśmy, poszliście, poszli. Temat wydłużony o cząstkę -ed- ma jedynie czasownik rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej: poszedłem, poszedłeś, poszedł. (EK)

***

Chciałabym poznać znaczenie i pochodzenie słowa "szantrapa". Jak je poprawnie akcentować? Z poważaniem, Katarzyna G.

Szantrapa to wyraz rosyjski, akcentowany w tym języku na ostatnią sylabę, a oznaczający 'drania, nicponia'. W polszczyźnie szantrapa akcentowana jest na środkową sylabę i oznacza 'kłótliwą, niesympatyczną kobietę'. (EK)

***

Witam, w okresie stanu wojennego internowani tworzyli w obozach koperty ozdobione różnego typu stemplami, a nawet znaczkami.Te koperty różnie się dzisiaj określa, jedni nazywają je "kopertami obozowymi", inni "kopertówkami". Które z tych określeń najlepiej stosować? Z najlepszymi pozdrowieniami, Emil M.

Moim zdaniem lepsze jest określenie koperta obozowa, ponieważ jest jasne i jednoznaczne. Kopertówka może kojarzyć się z damską torebką, ponadto jest określeniem nieco potocznym. (RS)

***

Czy określenie "wicedyrektorka" jako formy rodzaju żeńskiego od słowa "wicedyrektor" jest w pełni poprawne w języku polskim? Cały czas słyszę opinie, iż "wicedyrektorka" brzmi gorzej od określenia "wicedyrektor" lub "Pani wicedyrektor" zwłaszcza jeśli chodzi o tytułowanie na dokumentach, pismach lub dyplomach. Pozdrawiam serdecznie, Natalia

Wicedyrektorka to forma poprawna, lecz potoczna, stosowna głównie w swobodnym języku mówionym. W sytuacjach oficjalnych i w tekstach urzędowych trzeba stosować formę wicedyrektor. (EK)

***

Czy mogą mi Państwo wyjaśnić, co oznacza to zdanie: "Przyjąć do zatwierdzającej wiadomości roboty budowlane". Zdanie to pochodzi z dokumentu urzędowego. Z góry dziękuję, Julita

Prawdopodobnie zdanie to oznacza 'przyjąć do wiadomości i tym samym zatwierdzić'. Jest nieprecyzyjnie zbudowane. Chodzi przecież o to, że zatwierdzenie następuje przez przyjęcie wiadomości, natomiast sama wiadomośc nie może być zatwierdzająca. To taki skrót myślowy, pojawia się czasem w protokołach, dokumentach itp. (RS)

14:44, poradniajezykowa
Link
wtorek, 28 kwietnia 2015

Klinika Prostowania Języka
(w składzie: prof. Ewa Kołodziejek, dr Maria Kabata i dr Rafał Sidorowicz)
zasiada w jury I Dyktanda Uniwersyteckiego.
Zapraszamy! Na najlepszych czekają atrakcyjne nagrody pieniężne.
Zmież się z ortografiom!


23:38, poradniajezykowa
Link
środa, 08 kwietnia 2015

Poszukuję wiadomości dotyczących wyrazu "cholera". Zastanawia mnie, dlaczego nazwa tej choroby jest przekleństwem, a ospy czy dżumy już przekleństwem nie jest. Skąd się wzięło powiedzenie "cholera jasna", czy "do ciężkiej cholery"? Jak to jest ze przekleństwo "cholera" zamienia się czasem w wulgaryzm, np. "ty cholerniku" czy "cholerny świat"? Pozdrawiam, Tomasz Ż.

Słowo cholera wywodzi się z greckiego wyrazu chole oznaczającego żółć. Jak wiadomo objawami tej choroby są przede wszystkim wymioty i biegunka. Stąd jest własnie w języku nadpobudliwy, niezadowolony choleryk (ten kto pluje żółcią; ten, kogo żółć zalewa). To jest przyczyna, dla której w języku potocznym słowo cholera oznacza np. wzburzenie, zdenerwowanie (zaraz mnie cholera weźmie) albo osobę (z niej to niezła cholera była). A sformułowania typu do ciężkiej cholery lub cholera jasna to już swobodne modyfikacje przekleństwa, które logiczne byc nie muszą, bo nie taka przecież jest ich funkcja. Dżumy czy ospy nie używamy do przekleństw, ale mamy np. zarazę, która jest w języku potocznym powszechna w znaczeniu 'niebezpieczne, rozprzestrzeniające się  zjawisko' (komunizm to czerwona zaraza) lub używana do negatywnego określania osób.(RS)

***

Przygotowuje dla firmy wizytówki i mam problem z nazwami stanowisk dla naszych pracowników. Nie wiem, jak prawidłowo na wizytówce napisać nazwę działów, biura dla pracowników: "kierownik Biura Obsługi Klienta", "kierownik Działu IT", "zastępca kierownika Działu IT". Z poważaniem, Łukasz Ch.

Nazwy działów instytucji pisze się wielkimi literami, zatem zapisał je Pan właściwie.(EK)

***

"Oglądnąć" - czy można używać tego małopolskiego regionalizmu poza Małopolską? Czy będzie to wtedy mniej poprawne niż ogólnopolskie "obejrzeć"? Ostatnio spotkałem się opinią (od osoby z wyższym wykształceniem humanistycznym, pani prof.), że wolno go używać wyłącznie w Małopolsce. A użycie go w innym rejonie Polski to plugawienie języka ojczystego i oznaka braku jakiegokolwiek wykształcenia i świadomości językowej. D.O.

Wyrazy regionalne nas nie kompromitują, one nas charakteryzują. Regionalizmów używają nie tylko osoby bez wykształcenia, lecz także inteligenci, którym absolutnie nie można zarzucić braku świadomości językowej. Przytoczony przez Pana pogląd osoby twierdzącej jakoby regionalizmy „plugawiły język ojczysty” jest niebywały i… zacofany! Regionalizmy wzbogacają polszczyznę! A poza tym są objęte ustawową ochroną. Artykuł 3. ustawy o języku polskim mówi, że ochrona języka polskiego polega również na upowszechnianiu szacunku dla regionalizmów i gwar, a także przeciwdziałaniu ich zanikowi. Zatem do regionalizmów powinniśmy podchodzić z szacunkiem i z troską. Jeśli chodzi o oglądnąć, to mogę tylko radzić, by nie używać go w tekstach wzorcowych, ale nie ograniczać tej formy w normalnym językowym funkcjonowaniu. (EK)

***

Czy po nazwie ulicy powinien się znaleźć przecinek? Poprawnie napisany adres to "ul. Klonowa 16 32-620 Katowice", czy może "ul. Klonowa 16, 32-620 Katowice"? Pozdrawiam, Ewa P.

Obie wersje zapisu są poprawne. Ja stawiam przecinek, gdyż adres, w którym cyfry oddzielone są znakiem interpunkcyjnym, jest po prostu wyrazistszy, a o to w adresie chodzi.(EK)

***

Od dłuższego czasu nurtuje mnie pytanie o różnicę w znaczeniu oraz poprawność sformułowań "nieprzewidziane zdarzenie" i "nieprzewidywalne zdarzenie". Niektórzy używają ich zamiennie, ale osobiście uważam, że robią to błędnie. Dla przykładu mogę powiedzieć, że dzisiejszy deszcz był przeze mnie nieprzewidziany i nie zabrałem parasola, ale z drugiej strony był przewidywalny (o pewnym stopniu prawdopodobieństwa) w oparciu o prognozę pogody. Będę niezmierny wdzięczny za fachową poradę w powyższej sprawie. Damian S.

Ma pan rację, te słowa mają różne znaczenia. Nieprzewidziany, to taki, którego nie udało się przewidzieć, natomiast nieprzewidywalny, to taki, którego nie można przewidzieć. Innymi słowy zdarzenie nieprzewidziane to coś, czego nie przewidziałem (choć niewykluczone, że mogłem przewidzieć), a zdarzenie nieprzewidywalne to coś, czego nijak przewidzieć się nie da. (RS)

***

Czy poprawne jest usłyszane przeze mnie w TV Łużyce (nasza lokalna telewizja) "Pani Ewa Mańkowska Wojewoda Dolnośląska". Wydaje mi się, że prawidłowo winno brzmieć "Pani Ewa Mańkowska Wojewoda Dolnośląski". Pozdrawiam, Agnieszka L.

Rzeczownik wojewoda ma rodzaj męski, łączy się więc nie tylko z przydawką męską, lecz także z czasownikami męskimi. Rodzaju męskiego używa się też w stosunku do kobiety. Pani Mańkowska jest zatem wojewodą dolnośląskim (pisanym małymi literami). I jeszcze przykłady z "Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny" PWN: Nowy wojewoda, Anna Kaniewska, przyjmował interesantów tylko we wtorki. Przedstawiam państwu dwóch wojewodów: panią Kowalską i panią Wiśniewską. (EK)

***

Jak odmienić nazwisko mężczyzny "Wyjaśniał". Czy istnieją ogólne zasady dotyczące nazwisk będących czasownikami w czasie przeszłym? Dziękuję z góry za odpowiedź, Ewa R.

To nieważne, jaką częścią mowy jest wyraz będący nazwiskiem. Odmianę nazwisk mężczyzn warunkuje tylko zakończenie nazwiska. Jan Wyjaśniał odmienia swoje nazwisko jak Jan Nowak, bo oba są zakończone na spółgłoskę. Różnią się tylko końcówkami w miejscowniku: D. Wyjaśniała,  C. Wyjaśniałowi, N. Wyjaśniałem, Msc. o Wyjaśniale (o Nowaku). (EK)

***

Jestem ojcem trzecioklasistki (szkoła podstawowa). Córka miała na lekcji rozwiązać  zadanie polegające na wstawieniu kierunków świata w wykropkowane miejsca w zdaniach. Zrobiła to w ten sposób: "Gdańsk jest położony na północ od Torunia", "Wrocław znajduje się na południe od Poznania". Nauczycielka uznała jednak, że takie formy są błędne i jako prawidłowe podała następujące: "Gdańsk jest położony na północy od Torunia", "Wrocław znajduje się na południu od Poznania". Proszę o ustosunkowanie się do tego problemu. Pozdrawiam, Dawid P.

Nauczycielka nie ma racji, Pana córka rozwiązała zadanie poprawnie. W zdaniach tych chodzi o przecież o kierunek, a zasada mówi, że przyimek na w takich zdaniach łączy się z biernikiem (na co? - na północ, na południe). Natomiast połączeń z miejscownikiem (na czym? - na północy, na południu) używamy wtedy, gdy określamy miejsce, np. mieszkam na południu kraju. Sformułowania w tym zadaniu wymagają określenie kierunku (tak jak zrobiła to Pana córka), dlatego wersja nauczycielki jest błędna. (RS)

***

Czy można użyć słowa "przedłożenie" w znaczeniu "referat"? Z poważaniem, Robert B.

Przedłożenie to wyraz dawny, dziś nieużywany. Notuje go "Słownik języka polskiego" pod red. Witolda Doroszewskiego (z roku 1965) w znaczeniu: wniosek, propozycja, a nie referat.(EK)

***

Ostatnio spotkałem się ze stwierdzeniem: „Najczęściej występujące błędy w pracach uczniowskich to: niepoprawne językowo sformułowania typu: Moim pierwszym argumentem jest książka…, Kolejnym argumentem jest…”. Dlaczego tego typu sformułowania miałyby być niepoprawne? Gdzie tutaj jest błąd? Piotr S.

Chodzi tu zapewne o to, że uczniowie używają rzeczownika argument w błędnym znaczeniu 'przykład'. Jeśli ktoś podaje argument, to musi napisać jakieś stwierdzenie, podać określony fakt. Poprawne zdanie brzmi więc np. Moim pierwszym argumentem (na poparcie jakiejś tezy) jest postępowanie bohatera książki. Natomiast nie można napisać argumentem jest książka, bo argument to nie przedmiot. Myślę, że chodzi tu właśnie o taki błędny skrót myślowy.(RS)

***

Od paru lat zajmuję się redakcją tekstów, głównie z zakresu pedagogiki i etnologii. Zdecydowanie zauważalna jest w tego typu tekstach (szczególnie z etnologii) rosnąca tendencja do stosowania żeńskich form wyrazów, np. wykładowczyni, etnolożka, socjolożka, psycholożka, uczona. Mam jednak wątpliwości, czy zaakceptować termin "naukowczyni". Wydaje mi się, że jest już przejściem o jeden krok za daleko. Będę niezmiernie wdzięczna za pomoc w rozwiązaniu problemu. Pozdrawiam, Dorota B.

Cząstka –yni tworzy wyrazy pochodzące od nazw zakończonych na –ca, np. znawca – znawczyni, zdrajca – zdrajczyni, sprzedawca – sprzedawczyni. Możliwa jest też w innych połączeniach, np. mistrz - mistrzyni, naukowiec - naukowczyni. Stefan Żeromski używał nawet formy jeźdźczyni pochodzącej od wyrazu jeździec. Jest więc naukowczyni formą poprawną, choć na razie rzadko używaną.  O tym, czy można jej użyć, decyduje koncepcja autorska. Jeśli stosuje się inne nazwy żeńskie, to i naukowczyni jest dopuszczalna.(EK)

wtorek, 24 marca 2015

Od kilku dni, mój mąż i ja prowadzimy debatę, czy prawidłowo jest nazywać Stany Zjednoczone Ameryki Północnej "Ameryką". W mediach ta nazwa jest powszechna, stąd wzięło się moje przekonanie, że może być używana, chociażby w mowie potocznej. Adam zaś, poniekąd słusznie, mówi że skoro Ameryka to kontynent, państwo to powinno się nazywać "Stanami Zjednoczonymi". Janina B.

Ameryką można nazywać same Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, słowniki notują takie znaczenie Ameryki jako potoczne. (RS)

***

Chciałbym upewnić się, czy mój tok myślenia jest poprawny. Sprawa dotyczy zdania, dokładniej zadania testowego: "Podkreśl nazwiska osób, które piastowały stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich." Dla mnie wyraz "piastowały" wskazuje ewidentnie na formę czasu przeszłego, co poskutkowało niepodkreśleniem nazwiska obecnego Rzecznika Praw Obywatelskich. Czy mogę więc upierać się i rościć sobie prawo do zaliczenia mojej odpowiedzi, skoro pytanie nie było zadane w sposób jasny i nie pozostawiający wątpliwości? Filip P.

Tak, ma Pan rację. Ktoś, kto chce precyzyjnie odpowiedzieć na tak postawione pytanie, musi założyć, ze chodzi tylko o byłych rzeczników. Jeśli układający to pytanie zakładał, że należy wskazać również obecnego rzecznika, to powinien sformułować je inaczej, np. Wskaż osoby, które zostały powołane na urząd Rzecznika Praw Obywatelskich. (RS)

***

Bardzo proszę o odpowiedz, który zwrot jest poprawny: "Niemcy zmiażdżyły Portugalię" czy też "Niemcy zmiażdżyli Portugalię"? Konkretnie chodzi o mecz pomiędzy drużynami. R.J. S.

Gdy chodzi o osoby, to trzeba użyć męskoosobowej formy czasownika: Niemcy zmiażdżyli. Gdy mówi się o państwie - formy niemęskoosobowej: Niemcy zmiażdżyły. (EK)

***

Interesuje mnie poprawna forma przymiotnika pochodzącego od rzeczownika Brenna (nazwa miejscowości na Śląsku Cieszyńskim). W powszechnym użyciu wśród mieszkańców Brennej utrwalona jest forma "breński", natomiast w niektórych opracowaniach pojawia się forma "brenneński". Która z nich jest zgodna z normami języka polskiego? Dorota G.

"Słownik nazw miejscowości i mieszkańców" pod red. Marka Łazińskiego (Warszawa 2007) podaje dwie możliwe formy przymiotnikowe: breński albo breneński. Mieszkańcy Brennej to brenianin, brenianka, brenianie. (EK)

***

Proszę o podanie wykładni dotyczącej pisowni liczebnika w zdaniu: "Pożegnaliśmy się z 117. absolwentami ". Liczebnik zapisujemy wtedy z kropką, bez, czy obie formy będą poprawne? Z poważaniem, M. J.

Kropka po cyfrze jest zbędna, ponieważ cyfra oznacza tu liczebnik główny: Pożegnaliśmy się ze stu siedemnastoma absolwentami. Kropka natomiast sygnalizuje liczebnik porządkowy. Zdanie Pożegnaliśmy się ze sto siedemnastym absolwentem wyglądałoby tak: Pożegnaliśmy się ze 117. absolwentem. (EK)

***

Mam pytanie dotyczące poprawnej pisowni dat, gdy po cyfrze występuje pełna nazwa miesiąca - czy między nimi powinna być kropka - np. "1. lipca 2014 roku"? Spotkałam się z taką pisownią i argumentacja była taka, że "1" to skrót, a w języku polskim po skrótach stawia się kropki, chyba że kończą się na właściwą literę, a "1", to nie "jeden", jakby czytało się bez kropki, tylko "pierwszy". W Zachodniopomorskim zaś taką pisownię poprawiają...
Będę wdzięczna za wyjaśnienie. Anna D.

To nie skrót, tylko po prostu cyfra. Jest to liczebnik porządkowy, ale w zapisie daty nie stawia się za nim kropki. poprawny zapis to 1 lipca 2014 r. (RS)

***

Czy określenie „zdarzenie niezależne od woli i stanu zdrowia” ma tylko jedno znaczenie? Czy można je interpretować następująco: „zdarzenie bez względu na wolę i stan zdrowia”? Pozdrawiam, Karol M.

To dwa różne sformułowania, mają różne znaczenia. Pierwsze mówi o tym, że jakiś fakt jest niezależny od czyjejś woli i zdrowia. Natomiast drugie sformułowanie tego nie wyklucza - zdarzenie mogłoby by być zależne od tych czynników lub nie. (RS)

***

W imieniu rosnącego grona polskich miłośników gry na ukulele, chciałbym prosić o rozstrzygnięcie nurtującego nas problemu: w jaki sposób określić osobę grającą na ukulele? W tej chwili funkcjonują wśród naszych grajków formy od "ukulelelisty", przez "ukulelistę", aż po krótkie "ukista". Rozstrzygnięcia nie ułatwia nam fakt, że sam instrument określany jest często w skrócie jako "uke" (kalka z j. angielskiego, w którym taka forma jest w powszechnym użyciu), lub nieco spolszczone "uku". Prosimy o pomoc! Z poważaniem, Grzegorz S.

Rzeczywiście, w słownikach nie znajdziemy nazwy osoby grającej na ukulele, ale możemy – znając mechanizm słowotwórczy - taką nazwę utworzyć. W polszczyźnie nazwy muzyków budujemy najczęściej za pomocą cząstki –ista: flecista, klarnecista, perkusista, wiolonczelista, pianista, zatem muzyk grający na ukulele to ukulelista. A jeśli ukulele nazywane jest uke lub uku, to można też zaakceptować ukistę. Oczywiście, są to formy środowiskowe, nienotowane w słownikach i rzadkie w polszczyźnie ogólnej. (EK)

***

Mam zapytanie odnośnie prawidłowego sformułowania zdania. Czy prawidłowo jest: „... w obrębie nieruchomości niezamieszkałych” czy też: „...w obrębie nieruchomości niezamieszkanych”? Anna P.

Obie formy są poprawne, pierwszą z nich słowniki określają jako rzadszą. (RS)

***

Na posiedzeniu Senatu mojej macierzystej uczelni miała miejsce dyskusja na temat nazwy utworzonego na jednym z wydziałów zakładu. Proponowana była nazwa "Zakład Mikro i Nanotechniki". Taka forma wzbudziła sporo kontrowersji. Odrzucono ją, podobnie jak formę "Zakład Mikro- i Nanotechniki". Ostatecznie przyjęto kompromisową wersję "Zakład Mikrotechniki i Nanotechniki". Moje pytanie brzmi - czy któraś z pierwszych dwóch wersji jest prawidłowa? Z pozdrowieniami, Krzysztof Z.

Tak, poprawna byłaby wersja z łącznikiem: Zakład Mikro- i Nanotechniki. (EK)

***

Proszę o informację, czy przed zaimkami w zdaniach typu: "Nie wiem gdzie", "Nie pamiętam jaki" należy wstawiać przecinek? Bardzo dziękuje za pomoc. Pozdrawiam, Agnieszka M.

Przed zaimkami względnymi wprowadzającymi zdanie pozornie podrzędne nie stawiamy przecinka. Por. par. 363 uwaga 2. w Wielkim słowniku ortograficznym PWN. (EK)

***

Witam, chciałem zapytać o odmianę i używanie słowa "Majdan". Jest to miejscowość/wieś pod Warszawą i nie wiem, jakie formy są poprawne. Kiedy piszemy "w" a kiedy "na"? Mieszkamy w/na Majdanie. Jedziemy do Majdanu/na Majdan. Impreza odbędzie się w/na Majdanie. Droga w/na Majdanie? Dziękuję za odpowiedź i pozdrawiam, Michał W.

Jeśli Majdan to nazwa miejscowości, to jedziemy do Majdanu, mieszkamy w Majdanie, impreza odbędzie się w Majdanie i droga jest w Majdanie. Konstrukcja na Majdanie byłaby zasadna wtedy, gdybyśmy mówili o ukraińskim placu a nie o miejscowości. (RS)

***

Mam pytanie odnośnie pisowni wyrażenia, czy poprawne jest "kobieta-kierowca" czy "kobieta kierowca"? Będę wdzięczna za odpowiedź. Pozdrawiam. Ania.

Kobieta kierowca to tak jak mężczyzna pasażer albo lekarz pediatra lub też nauczyciel polonista. Takie zestawienia nie są równorzędne (jak na przykład laska-parasol czy fryzjerka-kosmetyczka), dlatego trzeba je zapisać oddzielnie. (EK)

20:25, poradniajezykowa
Link
niedziela, 08 marca 2015

Czy prawidłowe jest zdanie "widzimy się jutro", "widzimy się za tydzień"? Taka forma jest obecnie nagminnie używana w mediach. Czy poprawne to tylko i wyłącznie "zobaczymy się jutro/za tydzień"? Aneta W.

To poprawne sformułowanie. Czas teraźniejszy może być stosowany w zdaniach mówiących o czynnościach przeszłych np. Wyobraź sobie, idę  wczoraj po ulicy... oraz przyszłych Jutro nie mogę, cały dzień remontuję mieszkanie. (RS)

***

Szanowni Państwo, jak powinno zapisywać się: operacja "Pustynna Burza"? Czy oba człony powinny być zapisywane wielką literą? Joanna B.

Takie sformułowanie należy zapisać następująco: operacja Pustynna Burza. Ma tu zastosowanie zasada pisowni nazw imprez, którym organizatorzy nadają specjalny tytuł (jest to zasada nr 71 w Wielkim słowniku ortograficznym PWN).

***

Bardzo proszę o informację, który zwrot jest poprawny: "Adamowi zostało 22 złote" czy "Adamowi zostały 22 złote". Dziękuję i pozdrawiam, E.W.

Poprawnie należy napisać Adamowi zostały 22 złote, bo decyduje tu ostatni człon liczebnika (jak w zdaniu Adamowi zostały 2 złote). (RS)

***

Będę wdzięczny za wyjaśnienie pochodzenia staropolskiego słowa "hola". Z poważaniem, Ryszard G.

Słowo hola znajdziemy w tzw. słowniku warszawskim ("Słownik języka polskiego" pod red. Jana Karłowicza, Adama Kryńskiego i Władysława Niedźwiedzkiego z lat 1900-1927). Notuje on hasło hola również w postaci haula i ola jako 'okrzyk przy zatrzymywaniu koni albo bydła' oraz jako 'okrzyk i przyśpiew'. Jest też czasownik holać w znaczeniu 'nawoływać śpiewem'. Autorzy słownika podają, że hola jest zapożyczone z francuskiego hola i niemieckiego holla - te wyrazy słowniki notują jako wykrzykniki. Podobnie jest w "Słowniku gwar polskich" Jana Karłowicza, hola to 'okrzyk przy zatrzymywaniu wołów' lub po prostu 'okrzyk'. Sądzę więc, że jest to po prostu wykrzyknik i nie ma żadnej skomplikowanej etymologii. (RS)

***

Czy według Państwa powinno się odmieniać jednostkę sprężystości puchu: 500 cuin czy raczej: 500 cuinów? Uprzejmie proszę o wskazówkę w tej materii. Z poważaniem Robert B.

To słowo jest rzadko używane w polszczyźnie, jednak jego wymowa umożliwia odmianę.
Może być zatem zarówno 500 cuin jak i 500 cuinów. (EK)

***

Czy takie nazwy jak np. (mięśniak) gładkokomórkowy albo (znamię) wrzecionowatokomórkowe - to pisze się razem czy jednak osobno - gładko komórkowy, wrzecionowato komórkowy? Dziękuję z góry za odpowiedź, pozdrawiam, Joanna L.

Pisownię przytoczonych terminów powinna regulować norma środowiskowa. Norma polszczyzny ogólnej zaleca pisownię łączną przymiotników złożonych pochodzących od rzeczownika i określającego go przymiotnika. Zgodnie z nią właściwa jest pisownia łączna: gładkokomórkowy, wrzecionowatokomórkowe, bogatokomórkowy. (EK)

***

Moje pytanie dotyczy słowa "feministyczny". Czy jest jakieś uzasadnienie dla użycia tego przymiotnika w znaczeniu "kobiecy"? Czy wiąże się wyłącznie z ideologią dotyczącą równouprawnienia płci? Monika N.

Feministyczny oznacza 'dotyczący feminizmu, feministek lub feministów', nie można więc użyć tego wyrazu w znaczeniu 'kobiecy'. (RS)

***

Piszę w sprawię słowa "pejoratywny". Czy ma ono tylko zabarwienie negatywne? Moja polonistka twierdziła, że aby nadać kolorytu słowu "pejoratywny" trzeba to określić przez powiedzenie "pejoratywny dodatni" lub "pejoratywny ujemny". Jaka jest prawidłowa forma użycia tego słowa, gdyż według kilku słowików słowo to ma oddźwięk negatywny? Kamil G.

Pejoratywny to 'mający odcień ujemny, znaczenie ujemne' . Połączenie słowa pejoratywny ze słowem ujemny jest tautologią, czyli - mówiąc potocznie - masłem maślanym.
Połączenie słów pejoratywny i dodatni można uznać za oksymoron, czyli zestawienie wyrazów o wykluczającym się znaczeniu. Oba wyrażenia: pejoratywny dodatni i pejoratywny ujemny są niefortunne, bo słowo pejoratywny nie wymaga dodatkowych określeń. (EK)

***

Ostatnio kilkukrotnie spotkałam się z tym, że ktoś używał słowa "akuratnie". Czy jest to poprawna forma, której można używać, czy raczej wyraz potoczny? Moje drugie pytanie dotyczy wyrażenia "dedykowane dla/do" np. dedykowany do (dla?) cery suchej. Czy takie użycie słowa w tym znaczeniu jest dopuszczalne? M. A.

Akuratnie to słowo znaczące 'porządnie, rzetelnie, dokładnie'.  Słowniki kwalifikują je jako słowo przestarzałe, co nie znaczy, że jest niepoprawne. Wyrażenie dedykowany do jest rażącym amerykanizmem i zdecydowanie nie powinno się go używać. Po polsku mówimy przeznaczony dla cery suchej  lub po prostu krem do cery suchej. (EK)

***

Zwracam się z pytaniem o poprawność użycia czasownika powstałego od angielskiego słowa "stalking"? Czy jedyną poprawną formą przyjętą w języku polskim jest słowo "stalkować"? Czy jest również druga możliwość z zachowaniem cząstki "-ing", czyli "stalkingować"? To taka analogia do słowa "mobbing", gdzie dopuszczalne jest używanie obu form czasownika, tzn. "mobbować" i "mobbingować". Z poważaniem, Agnieszka P.

Wyraz stalkingować jest utworzony zgodnie z zasadami polszczyzny (jak np. dubbingować). Często jednak od wyrazów zakończonych na -ing tworzone są formy czasowników z pominięciem tej cząstki, np. trening - trenować. W tej chwili trudno orzec, która będzie popularniejsza (chyba jednak stalkować, według wyszukiwarki Google ta wersja jest wśród internautów częściej używana). (RS)

***

Chciałbym zapytać od odmianę zapożyczonego słowa "tie-break". Pisząc pracę związaną z tematyką tenisa, miałem wiele wątpliwości co do tego, jak brzmi dopełniacz słowa tie-break. Tie-breaka? Tie-breaku?Uprzejmie proszę o pomoc w tej sprawie. Będę bardzo wdzięczny. Z poważaniem, Mateusz P.

Wyraz ten odmienia się jak rzeczowniki nieżywotne z III grupy deklinacyjnej (jak np. stóg). Odmiana wygląda następująco: M. tie-break, D. tie-breaku, C. tie-breakowi, B. tie-break, N. z tie-breakiem, Msc. o tie-breaku, W. tie-breaku. (RS)

19:32, poradniajezykowa
Link
1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 14