BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
środa, 11 lutego 2015

Zwracam się z następującym dylematem: jak zapisać połączenie "nie" z rzeczownikiem w takich przypadkach: "projektant nie-architekt/projektant niearchitekt", "nauczyciel nie-polonista/nauczyciel niepolonista". Renata W.

Partykułę nie z rzeczownikami należy w tych znaczeniach zapisać łącznie: niearchitekt, niepolonista. Łącznik trzeba zastosować tylko wtedy, gdy rzeczownik zaczyna się wielką literą: nie-Polak, nie-Europejczyk, ponieważ gdyby nie było tu łącznika, to mielibyśmy wielką literę w środku wyrazu. (RS)

***

Moje pytanie dotyczy wykrzykników "acha" i "aha". Chodzi mi o sytuację, gdy chcę potwierdzić jakąś informację w luźnej rozmowie elektronicznej. Mój przyjaciel bardzo się poirytował, gdy zwróciłam mu uwagę, że poprawną formą jest aha. Kolega pokazał mi hasło w słowniku poprawnej polszczyzny, gdzie obok aha był odnośnik "także jako acha!". Poczułam się zdezorientowana, ponieważ jak tu polemizować ze słownikiem! Stąd moje pytanie, jak to jest z tym "aha"/"acha"? Pozdrawiam, Patrycja.

Forma ach - pochodzi od słowa achać czyli zachwycać się czymś -  i piszemy przez ch, natomiast aha - używane dla potwierdzenia czegoś - jest pisane przez h. Słownik ortograficzny PWN  i "Wielki słownik poprawnej polszczyzny" PWN podają tylko takie możliwości. (MK)

***

Dzień dobry, chciałabym spytać o znaczenie słowa "lamelka". W Słowniku języka polskiego PWN jest to «cienka płytka blaszana lub pasek blachy». Nazwa ta jest jednak powszechnie używana w branży meblarskiej na określenie drewnianego łącznika płyt meblowych. Czy definicja słowa lamelka została poszerzona i czy jest to słowo powszechnego użytku jak gwoździe, czekolada, młotek czy też stanowi nazwę zastrzeżoną? Z poważaniem Justyna P.

Tak znaczenie tego rzeczownika jest dziś poszerzone, lamelka oznacza po prostu pasek czy płytkę (niekoniecznie wykonaną z blachy), mamy przecież np. drewniany płot lamelowy. Nie jest to nazwa zastrzeżona, to rzeczownik pospolity. (RS)

***

Rozumiem, że Stary Testament i Nowy Testament piszemy wielkimi literami. A jak jest z wyrażeniem "prawo" w sensie prawa starotestamentowego, Mojżeszowego? Czy można zapisać je wielką literą? Np. "Pod przymierzem Prawa Izraelici składali Bogu ofiary". I jak jest z zapisem słowa "zakon" które występuje jako synonim "prawa" w Bibliach protestanckich? Z poważaniem, Joanna S.

Ma Pani rację, wyrażenia Stary Testament, Nowy Testament zapisujemy wielką literą, podobnie jak wyrażenie Prawo Mojżeszowe w znaczeniu 'pięcioksiąg'. Istnieje również możliwość zapisu: prawo Mojżeszowe na oznaczenie zbioru pouczeń (podaję za słownikiem pisowni religijnej). Należy podkreślić, że uproszczenie tego wyrażenia do pojedynczego słowa prawo nie jest wskazane, gdyż może rodzić nieporozumienia. Sądzę, że podobnie należy unikać samego określenia zakon – wieloznaczność tego wyrazu wymaga dookreślenia i wtedy również możliwy jest zapis wielką literą obu elementów. (MK)

***

Czy "szengeński" to poprawny wariant pisowni przymiotnika od miejscowości Schengen, czy jednak fakt, że nie spolszczamy Schengen do Szengen sprawia, że "szengeński" to błąd ortograficzny? Pozdrawiam, Karolina G.

Spolszczanie obcych nazw zakorzenianych w polszczyźnie jest zjawiskiem aprobowanym przez normę językową. Dlatego oba warianty przymiotnikowe: schengeński i szengeński trzeba uznać za poprawne. Zauważyłam jednak, że w dokumentach przeważa forma schengeński, natomiast w publicystyce używany jest także przymiotnik szengeński. Zatem użycie któregoś z wariantów ortograficznych zależy wciąż od stopnia oficjalności i urzędowości tekstu. (EK)

***

Zwracam się z prośbą o pomoc w utworzeniu przymiotnika od imienia Horacy. Nie jestem przekonana, czy również do Horacego (jak i Horacjusza) przymiotnikiem jest słowo "horacjański". Czy może, mając na myśli wiersz Exegi monumentum, powinnam mówić o "horacjuszowym" dziele? Z poważaniem, B. W.

Dzieło może być horacjańskie lub horacjuszowskie. Obie te fromy są poprawne, ale ten drugi przymiotnik słowniki notują jako rzadszy. (RS)

***

Czy można "zmniejszać/zwiększać" "bezpieczeństwo/ryzyko"? Czy lepiej "zmniejszać/zwiększać" "poziom bezpieczeństwa/ryzyka"? Kiedy zmniejsza się poziom czegoś, a kiedy zmniejsza się coś? Elza.

Można zwiększać bezpieczeństwo i poziom bezpieczeństwa. Wybór odpowiedniego sformułowania zależy od typu tekstu. Pierwsze jest bardziej potoczne, drugie bliższe jest stylowi urzędowemu bądź naukowemu. Ale to, doprawdy, niuans. (EK)

***

Zwracam się z uprzejmą prośbą o wyjaśnienie, co oznacza słowo "audycja". Zajrzałam do Słownika Języka Polskiego i przeczytałam: 'pozycja w programie radiowym, np. koncert, pogadanka, słuchowisko. Audycja muzyczna, słowna, słowno-muzyczna'. Według mnie wyjaśnienie słownikowe wystarczy, by zrozumieć, co to jest audycja. Jednak słyszałam już wypowiedzi o audycjach radiowych i telewizyjnych, a to już zahacza o tautologizm. Pozdrawiam, Lidia P.

Sformułowanie audycja radiowa jest poprawne i notowane przez słowniki, bo właściwie istnieje już na prawach związku frazeologicznego, jak np. blog internetowy. Natomiast sformułowanie audycja telewizyjna jest błędne, bo audycja to program dźwiękowy, nie jest więc synonimem programu telewizyjnego. (RS)

***

Uprzejmie proszę o informację, która z form jest właściwa, w związku z pełnioną funkcją publiczną przez kobietę: "przewodnicząca" czy "przewodniczący"? Chodzi o funkcję przewodniczącego sejmiku województwa (określoną w formie męskiej przez ustawodawcę). Na tę funkcję wybrana została kobieta. Nie budzi naszych zastrzeżeń zachowanie formy męskiej w przypadku zapisu funkcji "Przewodniczący Sejmiku Województwa Zachodniopomorskiego" (bez imienia i nazwiska) stosowanego np. na tablicach urzędowych zamieszczanych na budynku. Rodzi się jednak pytanie, czy na materiałach firmowych, gdzie pojawia się już imię i nazwisko osoby pełniącej tę funkcję (tabliczka informacyjna na drzwiach gabinetu, wizytówki imienne, papier firmowy, pieczątka imienna, itp.) powinno używać się podpisu w wersji męskiej. Urszula J.

W materiałach firmowych zdecydowanie przewodnicząca, natomiast przewodniczący jest właściwy w nazwach urzędów jednoosobowych w aktach prawnych bądź na tabliczkach informacyjnych. (EK)

***

Chciałabym zapytać, jak odmienia się imię "Cormac". Spotkałam się z nim raz w pewnej książce i było ono odmienione " z Cormakiem". Ja jednak uważam, że powinno się odmieniać "z Cormacem" itd. Będę bardzo wdzięczna, jeśli ktoś rozwieje moje wątpliwości. C.

Nazwiska obce, zakończone na -c, które wymawia się jako k, w narzędniku zapisuje się zgodnie z brzmieniem: Balzac - z Balzakiem, Cormac - z Cormakiem (chodzi o uninięcie połączenia ci). Zapis w książce jest więc poprawny. (RS)

środa, 28 stycznia 2015

Czy użycie przez pracownika Urzędu Pracy do bezrobotnego zwrotu "pani Anno" a nie "pani Kowalska" jest właściwe? Czy zastosowanie takiej formy jest niegrzeczne ze strony urzędnika i może godzić w osobę obsługiwaną, czy bezrobotny ma prawo czuć się urażony i zgłosić skargę do przełożonego? I odwrotnie: Czy klient Urzędu Pracy może do urzędnika zwrócić się np. "pani Ewo" czy powinien użyć stanowiska jakie urzędnik zajmuje? S.

Zasada jest prosta: nie wolno zwrócić się po imieniu do osoby, której nie znamy. Sformułowań typu pani Anno, panie Piotrze możemy użyć tylko w stosunku do osoby, którą znamy, lecz jeszcze nie jesteśmy z nią "na ty". Mogę tak powiedzieć np. do sąsiadki, którą znam od lat, ale z którą nigdy nie zawarłem bliskiej znajomości. Na pewno nie powinien się tak zwracać ani urzędnik do petenta, ani petent do urzędnika. (RS)

***

Mam wątpliwości odnośnie pisowni wyrażenia "metropolia waszyngtońska", spotkałam sie z zapisem z wielkiej litery, jak i obu członów z małej litery, a także z zapisami Metropolia waszyngtońska oraz metropolia Waszyngtońska, która z tych form jest poprawna? Ewa J.

Ma Pani rację, można spotkać różne formy zapisu nazwy metropolia waszyngtońska, ale jest to nazwa administracyjna prowincji kościelnej, do której pasują zasady ortograficzne mówiące o małej literze, podobnie jak w zapisach województw, gmin itp. Zapisujemy więc metropolia waszyngtońska. (MK)

***

Czy na dyplomie forma Dyrekcja jest poprawna, jeśli dyplom podpisuje jedna osoba? Słownik podaje, że dyrekcja to sprawowanie funkcji dyrektora. Czy więc można uznać taki zapis? J.

Na takim dyplomie określamy osobę, która pełni konkretną funkcję, powinno więc być dyrektor. Natomiast dyrekcja w znaczeniu, które Pani przytacza, to rzeczownik nazywający czynność, np. w zdaniu już dwa lata trwa jego dyrekcja w tym zakładzie. (RS)

***

Uprzejmie proszę informację, czy na przykład w zdaniu "Na konferencji  wystąpił dyrektor Departamentu Prawnego (naczelnik Wydziału Prawnego)" słowa "dyrektor" i "naczelnik" powinny być pisane małą czy wielką literą? Pytanie drugie: czy powinno się używać wyrażenia "przesyłam jako załącznik", czy można napisać "przesyłam w załączeniu"? Marcin W.

Wyrazy dyrektor, naczelnik to nazwy pospolite, więc trzeba je pisać małymi literami (wyjątkiem są zwroty adresatywne, np. Szanowny Panie Dyrektorze). Norma wzorcowa nie akceptuje wyrażeń w załączeniu, w nawiązaniu, w odpowiedzi na. Zaleca się sformułowania: w załączniku (lub: załączam), nawiązując, odpowiadając na... (EK)

***

Czy prawidłowo napisałem tytuł czasopisma “Mówią wieki”? Według mnie jest to zgodne z zasadą, że w nieodmiennych tytułach czasopism wielką literą piszemy tylko pierwszy wyraz. Prosiłbym o odpowiedź oraz ewentualne wyjaśnienie mojego błędu. Pozdrawiam, Paweł Z.

Tytuł ten należy zapisać wielkimi literami: "Mówią Wieki". Od roku 2008 obowiązuje następująca uchwała ortograficzna Rady Języka Polskiego: "W tytułach - odmiennych i nieodmiennych - czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych piszemy wielką literą wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw), np. Gazeta Wyborcza, Tygodnik Powszechny, Polityka, Język Artystyczny, To i Owo, Biblioteka Wiedzy o Prasie, Typy Broni i Uzbrojenia, Listy z Teatru, Mówią Wieki, Po Prostu, A To Polska Właśnie. Spójniki i przyimki występujące wewnątrz takich tytułów piszemy małą literą." (RS)

***

Chciałbym się zapytać o poprawność zdania "Niezwykła podróż w Australii". Takie zdanie jest w mojej książce do języka angielskiego. Czy nie lepiej brzmiałoby "...po Australii"? Pozdrawiam, Adrian D.

Oba sformułowania są poprawne, jest jednak między nimi różnica znaczeniowa. Podróż w Australii, to podróż od punktu A do B, wytyczoną trasą, wskazuje na ruch ukierunkowany, do wyznaczonego miejsca. Natomiast po Australii jeździmy jak po mieście - takie sformułowanie komunikuje, że czynność wykonywana jest w różnych miejscach jakiejś przestrzeni. (MK,RS)

***

Chciałbym się również zapytać czy zdania "chodźmy na basen", "co powiesz na kino?", "a może zagramy w piłkę?" można zaliczyć do sugestii? Leo.

Rzeczownik sugestia ma także znaczenie 'czyjeś rady, pomysły, namowy'. Zdania te są więc sugestiami w tym właśnie znaczeniu. (RS)

***

Zwracam się z prośbą o wyjaśnienie która forma jest poprawna: "kraje rozwijające", czy "kraje rozwijające się"? Czy sformułowanie "kraje rozwijające się" nie sugeruje odbiorcy, że kraje te rozwijają się same? Rozwój jest wynikiem działań, decyzji wewnętrznych (krajowych) jak i zewnętrznych (zagranicznych). Dlatego zastanawiałem się nad formą "kraje rozwijające". Tomasz W.

Poprawne sformułowanie to kraje rozwijające się. Ono nie wyklucza, że kraje rozwijają się z pomocą czynników zewnętrznych. Mówi, że to one właśnie się rozwijają (a niekoniecznie same siebie). Poza tym to sformułowanie funkcjonuje jako termin ekonomiczny. Natomiast sformułowanie kraje rozwijające nie mówi nic o tym, co te kraje rozwijają - siebie? Przemysł? Gospodarkę? (RS)

***

Nie jestem pewna, czy narodowość powinna być "kazańska" czy "kazachstańska". Tym samym, czy obywatelstwo powinno być "kazańskie" czy też może "kazachstańskie". Pozdrawiam serdecznie  z mroźnej i zaśnieżonej Syberii. Anna M.

Obywatelstwo jest kazachskie, kazaskie lub kazachstańskie - tylko te formy są poprawne. Pozdrawiamy Syberię z mniej mroźnej Polski. (RS)

***

Mój problem związany jest z niewielka wsią Dołuje, położoną na zachód od Szczecina. Przez wiele lat spotykałam się z ogólnie używaną formą odmiany tej nazwy własnej, która w dopełniaczu brzmiała Dołuj. Niedawno otrzymałam od koleżanki informację, że jest to forma niewłaściwa i poprawnie odmieniony wyraz powinien brzmieć „do Dołujów” (jak „do Międzyzdrojów” ). Przyznam, że wersja koleżanki brzmi dość dziwnie, ale może to ona ma rację, a ja jedynie przywykłam do powszechnie używanego błędu i stał się on dla mnie normą. Hanna G.

"Słownik nazw miejscowości i mieszkańców" PWN podaje formę Dołuj. O poprawności form gramatycznych nazw miejscowych decyduje też lokalny zwyczaj językowy. Zatem to Pani ma rację. (EK)

***

Zauważyłam w ćwiczeniach do języka polskiego kl. II szkoły podstawowej, zadanie polegające na utworzeniu pytania do podanego zdania oznajmującego: "Ola i Jakub jadą do Zakopanego". Moim zdaniem prawidłowe pytanie powinno brzmieć "dokąd jadą Ola i Jakub?", natomiast w ćwiczeniach początek zdania pytającego zaczyna się od słowa "gdzie". Kiedyś uczono mnie, ze zaimka "gdzie" używamy pytając np. "gdzie leży książka?", a nie "gdzie idziesz", bo tu poprawną formą było: "dokąd idziesz?". Czy nasz język na tyle się zmienił, że śmiało możemy pytać "Gdzie jedziesz? " Pytanie, tym bardziej ważne, bo chodzi o poprawne nauczanie dzieci w szkole. Pozdrawiam. Marta Z.

Gdzie może być użyte jako zaimek przysłowny w pytaniach o cel lub trasę ruchu, więc pytanie gdzie idziesz? jest poprawne. Jednak należy pamiętać, że słowniki określają to użycie jako potoczne. Dlatego w takim ćwiczeniu w podręczniku powinno się do zastosować formę wzorcową dokąd jadą Ola i Jakub?. (RS)

14:36, poradniajezykowa
Link
środa, 25 czerwca 2014

Proszę o wyjaśnienie różnicy między "kurczakiem" i "kurą". Czy słowa te mogą być używane zamiennie? Adrian D.

Kurczak to potoczne określenie kurczęcia, czyli młodej kury. Jednak potocznie ten wyraz stosujemy zamiennie z kurą: jemy kurczaka z grilla, wędzimy kurczaki itd. Nie jest to błąd, te znaczenia są notowane przez słowniki. (RS)

***

Czy wyrażenie "okres ważności" można odnieść do sytuacji, w której na danym przedmiocie jest zamieszczona tylko jedna data (tzw. data ważności) wyznaczająca kres bycia ważnym, nie określająca jednakże momentu początkowego, od którego dana rzecz zaczęła być ważna? Bartosz S.

Lepiej tu mówić właśnie o dacie ważności, bo okres to przedział czasowy i trzeba go wyznaczyć dwiema datami. (RS)

***

Czy na ulotce leku błędem jest postawienie znaku zapytania na końcu punktów sformułowanych w formie pytania, np. "jak stosować lek", "jakie działanie ma lek"? W ulotkach znaku zapytania nie ma lub jest dwukropek. Hanna B.

Wskazane przez Panią zdania są pytaniami tylko z pozoru – autor ulotki leku sam stawia pytania i sam na nie odpowiada, więc znak interpunkcyjny nie jest tu potrzebny. (MK)

***

Kieruję do Państwa zapytanie w imieniu mojego kolegi - harcerza, który nie ma internetu. Przekazuję dosłowną treść jego pytania: "Stwierdzam, że w tekście przyrzeczenia harcerskiego jest błąd. Uważam, że nie ma wyrazu chętną, a tymczasem  podano w tekście  "...nieść chętną pomoc bliźnim...". Powołuje się on na wyjaśnienia Wielkiego słownika ortograficzno-fleksyjnego i uważa, że treść należy zmienić na ...nieść chętnie pomoc bliźnim... Jolanta A.

Słowo chętny ma dwa znaczenia: współczesne - 'pełen dobrych chęci, skory do czegoś, ochoczy, pilny' i dawne  - 'dobrze usposobiony względem kogoś, życzliwy, przychylny'. W przyrzeczeniu harcerskim użyto słowa chętny w starszym znaczeniu. (EK)

***

W oficjalnych dokumentach Komisji Europejskiej "Drinking-water Directive" została przetłumaczona jako" Dyrektywa w sprawie wody przeznaczonej do spożycia". I taki zwrot jest stosowany w polskich przepisach prawnych. W wielu artykułach spotyka się zwrot "woda pitna" co bardziej pasuje do drinking-water (i jest krótsze:)) ale podobno jest "nie po polsku". Krótsze (i chyba właściwe) jest określenie "woda do picia". Które z tych trzech jest poprawne?

Wszystkie są poprawne, także sformułowanie wodna pitna. Najlepiej więc zapisać po prostu Wytyczne WHO dotyczące jakości wody pitnej. (RS)

***

Mam do Państwa pytanie odnośnie poprawności następującego sformułowania "dzień dzisiejszy". Osobiście drażni mnie i mam wątpliwości co do poprawności tych słów, które często można zaobserwować u dziennikarzy, lektorzy radiowi, politycy i wielu innych. No np. czy dzień mógłby być wczorajszy? Marcin M.

Sformułowanie dzień dzisiejszy jest poprawne, choć nadużywane w stylu urzędowym i oficjalnym. Błędne jest natomiast sformułowanie na dzień dzisiejszy w znaczeniu 'dzisiaj, obecnie', np. w zdaniu Na dzień dzisiejszy nie obserwujemy zmian. (RS)

***

Mam problem z wyrazem "kite" (skrót od "kitesurfing"). Spotykam się z nim często w swojej pracy redaktorsko-korektorskiej, dlatego uznałem, że praktycznie będzie go spolszczyć - "kajt". Ostatnio zastosowałem słowo "kajt" w dopełniaczu liczby pojedynczej: "Dni bez kajtu jest jednak niewiele...". Autorka tekstu zarzuciła mi błąd po redakcji i korekcie oraz podała prawidłową wg siebie pisownię "kite'a". Andrzej K.

Autorka tekstu ma rację. Wciąż mamy kitesurfing a nie kajtserfing. Spolszczona wersja kajt nie jest powszechna w języku pisanym. Dlatego lepiej zapisać dopełniacz kite'a, jego forma odnosi się bowiem do pełnej postaci wyrazu kitesurfing. (RS)

***

Mam od dłuższego czasu problem z odmianą nazwisk kończących się na literę -x. Jeżeli mamy nazwisko Hendrix, to oczywiście jest ono na tyle popularne, że nawet jeśli zmienimy x na ks, to czytelnik będzie wiedział o kogo chodzi. Jeśli jednak mamy np. nazwisko Cox, to przy odmianie i zamianie x na ks nazwisko staje się nieczytelne (rozmawiałem z Coksem...). Jaka jest Państwa porada i jakie jest Państwa zdanie na ten temat? Czy spolszczamy i zapisujemy nawet nazwiska przez -ks, czy może jednak w przypadku nazwisk / nazw własnych pozostawiamy x we wszystkich przypadkach oprócz miejscownika? Zuzia Z.

Nazwiska, które mają w zakończeniu tematu literę -x, mogą przyjąć w deklinacji polskie końcówki (Hendriksa, Coksa), ale norma dopuszcza także utrzymanie w zapisie -x. Można więc zapisać: Hendrixa, Coxa. (RS)

***

Gdy wszyscy głosują za lub przeciw, powinno się napisać w protokole "Rada głosowała jednomyślnie" czy też "Rada głosowała jednogłośnie"? Z serdecznymi pozdrowieniami, Janusz F.

Przysłówki jednogłośnie i jednomyślnie mają to samo znaczenie - 'zgodnie'. Można ich zatem używać wymiennie. W formule rada głosowała... lepszy ze względów stylistycznych jest przysłówek jednomyślnie (nie powtarzają się w niej te same części słów). (EK)

***

Chciałbym się zapytać o zwrot: "nie grzeszyć wiedzą". Zastanawiam się nad sensem tego stwierdzenia. Jaki to ma sens, jakie to ma znaczenie? Czyli ktoś kto używa swojej wiedzy to nią "grzeszy"? A niby dlaczego? I co jest złego w używaniu wiedzy? To jest klasyfikowane jako grzech? Bardzo bym prosił o wytłumaczenie tego związku frazeologicznego. B.

Frazeologizm nie grzeszyć czymś ma znaczenie 'przejawiać cechę przeciwną'. Sformułowania nie grzeszyć wiedzą, nie grzeszyć rozumem słowniki odnotowują jako powiedzenia żartobliwe, one nie muszą być logiczne. Prawdopodobnie takie konstrukcje powstały analogicznie do rozpowszechnionych nie grzeszyć urodą, nie grzeszyć pięknością - a tu już nam łatwiej urodę z grzechem połączyć. (RS)

13:53, poradniajezykowa
Link
poniedziałek, 07 kwietnia 2014

Chciałabym się dowiedzieć, jak nazwać osobę cierpiącą na migreny. Jest ona "migrenikiem" czy "migrenowcem? W internetowym słowniku występuje tylko "migrenowiec", ale w wielu publikacjach o migrenie oraz w wielu miejscach w Internecie pojawia się "migrenik". Która forma jest więc poprawna? Kamila Ł.

Poprawna jest forma migrenowiec, notowana w "Wielkim słowniku ortograficznym" PWN.(RS)

***

Mam problem z odmianą nazwiska autora "Małego Księcia". Mam nadzieję, że otrzymam od państwa odpowiedź na moje pytanie. Joanna.

W nazwisku Saint-Exupery odmienia się drugi człon: D. Saint-Exupery'ego, C. Saint-Exupery'emu, N. Msc. Saint-Exuperym. Nad literą "e" stawia się akcent. Przy odmienionym imieniu dopuszczalne jest nieodmienianie nazwiska: Powieści Antoine'a de Saint-Exupery. (EK)

***

Mam pewien problem dotyczący tego, jak powinniśmy mówić, który jest dzień miesiąca. Czy poprawnie jest, gdy mówimy: „dziś jest trzeci stycznia”? Czy może: „dziś jest trzeciego stycznia”? Czy pytając kogoś o dzień miesiąca, mówimy: „który dzisiaj jest" czy "którego dzisiaj jest”? Bardzo proszę o wyjaśnienie moich wątpliwości. Z góry dziękuję. D.

Wystarczy dopowiadać sobie w domyśle wyraz "dzień": Dziś jest trzeci (dzień) stycznia. Spotkaliśmy się piątego (dnia) stycznia. Który dzisiaj jest (dzień)? Którego (dnia) się umówimy? (RS)

***

Zwracam się do Państwa z prośbą o udzielenie mi informacji na temat pisowni wyrażenia "nie winien" (np. nie winien pieniędzy). Słownik ortograficzny informuje o pisowni rozdzielnej i odsyła do zasady [171] obejmującej rozdzielną pisownię partykuły "nie", która brzmi: "Przed wyrazami brak, można, potrzeba, trzeba, wiadomo, warto, wolno, które mają znaczenie czasownikowe, np. nie brak, nie można, nie potrzeba, nie trzeba, nie wiadomo, nie warto, nie wolno, ale: Niepodobna tego odczytać. Wyraz niepodobna (=jest trudno, nie można) wyjątkowo pisze się łącznie". Jednak w moim odczuciu przykład "nie winien" nie mieści się w tej regule. Proszę więc o wskazanie wyjaśnienia dla właśnie takiej pisowni tego wyrażenia. Z góry dziękuję za odpowiedź. Aleksandra M.

A jednak to właśnie ta reguła odnosi się do pisowni czasownika winien, choć szkoda, że autorzy słownika nie umieścili go w podanym ciągu przykładów (jest natomiast zanotowany w indeksie haseł). Wątpliwości ortograficzne biorą się stąd, że winien może być czasownikiem i może być przymiotnikiem. W znaczeniu przymiotnikowym występuje w funkcji orzecznika przy różnych formach czasownika być, np.: Jestem winien państwu krótkie wyjaśnienie. Natomiast jako czasownik jest w zdaniu orzeczeniem łączącym się tylko z bezokolicznikiem: Winien wpłacić pieniądze. Zgodnie z zasadą każdy czasownik, a więc i czasownik winien,  w połączeniu z partykułą nie musi być pisany z rozłącznie.(EK)

***

Czy wyrażenie "blisko pół roku" jest poprawne, a jeśli tak to co oznacza? Spotkałam sie w wypowiedziach dziennikarzy z tym zwrotem, np. "na blisko pół roku most będzie zamknięty". Marta Z.

Słownik języka polskiego notuje możliwość użycia słowa blisko w znaczeniu 'w przybliżeniu, prawie', więc sformułowanie blisko pół roku jest poprawne.(MK)

***

Jak należy pisać: New Age-owski, New Age-u, New Age'owski, New Age'u czy może jeszcze inaczej? Elżbieta P.

Wyrażenia New Age można w polszczyźnie nie odmieniać. Jeśli się je odmienia, to końcówki należy dopisać po apostrofie: New Age'u. Wyrazy pochodne zapisuje się podobnie: New Age'owy albo newage'owy (ten ostatni zapis podaje "Wielki słownik ortograficzny" PWN z 2008 roku). (EK)

***

Bardzo proszę o informację, czy właściwe jest określenie "Powstańców Warszawskich" czy "Powstańców Warszawy"? Iwona S.

Jedno i drugie sformułowanie jest poprawne.(EK)

***

Czy istnieje słowo "wzmożyłem"? Wszędzie w słownikach elektronicznych mi je podkreśla, a słyszałem je wielokrotnie w mowie. Na przykład w zdaniu "Po trzech latach przerwy wzmożyłem swoje poszukiwania". Samo słowo "wzmożyć" przecież istnieje. Serdecznie dziękuję za pomoc, B.

Nie ma słowa wzmożyć, jest wzmóc. To czasownik należący do XI grupy koniugacyjnej, odmienia się jak tłuc, poprawna forma czasu przeszłego brzmi wzmogłem.(RS)

***

Proszę mi pomóc, bo nie potrafię znaleźć logicznego wytłumaczenia dlaczego wyrażenie "uroczyście otwarli drogę" nie jest poprawne, a jest jest błędem językowym. Czy powinno być "uroczyście otworzyli drogę". Użyłam pierwszego wyrażenia na stronie internetowej i zarzucono mi brak poprawności językowej, twierdząc, ze stosuje wyrażenia gwarowe (jestem Ślązaczką). Pozdrawiam Magda

Czasownik otwarli nie jest, oczywiście, wyrazem gwarowym. Jest jedną z form czasownika otworzyć, dziś używaną znacznie rzadziej niż kiedyś. Od czasownika otworzyć częściej tworzy się bowiem formy otworzył, otworzyli i otwarty niż formy otwarł, otwarli, otworzony. Te trzy ostatnie są w słownikach poprawnej polszczyzny zakwalifikowane jako rzadkie, co oznacza, że po prostu wychodzą z użycia. Ale nie są niepoprawne! Mogą się pojawiać w tekstach wzorcowych, podniosłych, uroczystych, jak w przytoczonym przez Panią sformułowaniu.(EK)

***

Proszę o odpowiedź, czy poprawne jest wyrażenie "wyróżniające osiągnięcia". Pozdrawiam, Maria M.

W tym sformułowaniu wyczuwa się pewien nadmiar, ponieważ osiągnięcia to sukces, a więc coś, co się jakoś wyróżnia. Można więc je uznać za pleonazm, który jest przez normę językową oceniany negatywnie.(EK)

***

Uprzejmie proszę o podpowiedź jak należy odmieniać tytuł "Codex Argenteum", T. L.

Jeśli zostajemy przy oryginalnym zapisie nazwy łacińskiej to należy zastosować ogólny rzeczownik: tytuł, dzieło itp. i następnie stosować nieodmienianą nazwę własną. Natomiast jeśli zastosujemy zapis spolszczony: Kodeks Argenteus, to odmieniamy pierwszy człon.(MK)

***

Jak pod względem interpunkcji zapisać skróty fragmentów Biblii? Np. 1Kor 5,16 (bez spacji), czy też 1 Kor 5, 16 (ze spacjami)? Jaką literą w tekście jednolitym piszemy słowo SZATAN? Joanna S.

Skróty biblijne zapisujemy ze spacjami po numerze księgi i po nazwie księgi, ale bez spacji między numerami rozdziałów i wersów, czyli 1 Kor 5,16. Słowo szatan możemy zapisać zarówno wielką, jak i małą literą.(MK)

***

Współczesny zapis nazwy dawnego czasopisma to „Kurjer Warszawski”. Czy powinna być notacja „Kurier Warszawski” z ewentualnym objaśnieniem (czasopismo)? Czy właśnie „Kurjer Warszawski”? Jeśli z „j” to dlaczego nie używamy dziś nazwy Pabjanice? Mirosław W.

Skoro dawna nazwa czasopisma brzmiała Kurjer Warszawski, to taki zapis należy stosować, gdy właśnie odnosimy się do tej konkretnej nazwy własnej. Przedwojenny zapis z "j" wynikał z zaleceń ortograficznych, dotyczących zapisu wyrazów obcych. W tzw. pisowni warszawskiej (stosowanej w "Słowniku warszawskim") pisano zapożyczenia przez "j", jeśli jota występowała po spółgłosce: Anglja, premjer. Historia pisania joty była burzliwa, dopiero w 1936 roku jej zasady zaczął porządkować Komitet Ortograficzny Polskiej Akademii Umiejętności, który zalecał zapis przez "j" tylko po c, s, z: Francja, pasja. RS

***

Często gdy chcę rozmienić drobne na banknoty w sklepie, jestem często poprawiany przez sprzedawcę. Zawsze mnie nurtuje pytanie, która z tych wymienionych form jest poprawna? Chciałbym "wymienić" drobne na banknoty czy "zamienić" drobne na banknoty. Co sklep, to inne zachowanie sprzedawcy, dlatego często korzystam z tych obu form. Która jest poprawna, czy może obie są dopuszczalne? D.

Obie konstrukcje: wymienić / zamienić drobne na banknoty są poprawne. Natomiast rozmienić można tylko banknoty na drobne.(EK)

09:57, poradniajezykowa
Link
czwartek, 27 lutego 2014

Jak jest poprawnie: "Wskaż pary liczb spełniające to równanie" czy "Wskaż pary liczb spełniających to równanie"? Pozdrawiam, Katarzyna M.

I jedno, i drugie sformułowanie jest poprawne, mają one jednak różne znaczenia. W pierwszym chodzi o PARY, w drugim zaś o LICZBY. Jeśli w zadaniu liczby ułożone są w pary i właśnie pary musi odpowiadający wskazać, to właściwe jest pierwsze sformułowanie. Jeśli jednak chodzi o wskazanie liczb i ułożenie je w pary, to właściwe jest drugie sformułowanie.(EK)

***

Proszę o informację, czy zapis z łącznikiem "Państwa-Strony Układu Warszawskiego" jest poprawny. Uprzejmie dziękuję za odpowiedź, E. M.

W przytoczonym zdaniu konieczny jest myślnik, czyli kreska ze spacjami, np. Państwa - Strony Układu Warszawskiego.(MK)

***

Witam serdecznie, chciałbym zapytać, czy istnieje bezokolicznik czasownika "powinien"? Skoro wyraz ten potrafię odmienić przez osoby, w obu liczbach, znaczy to, że jest czasownikiem. Co zatem z bezokolicznikiem? Pozdrawiam i czekam na odpowiedź. Tomasz

Forma powinien jest czasownikiem modalnym i nie ma bezokolicznika.  W zdaniach używany jest on tylko jako orzecznik - wymaga dopiero połączenia z bezokolicznikiem, np.: powinien wrócić, powinna być, powinni chodzić.(MK)

***

Która z form jest poprawna? "Dziękuję za zaproszenie na uroczystość, która odbędzie się w dniu 30 października" czy ""Dziękuję za zaproszenie na uroczystość, która odbędzie się 30 października"? Znalazłam informację, że formy "w dniu", "dnia" są poprawne, z czego ta pierwsza jest bardziej oficjalna i stosowana w urzędowych pismach. Mimo to, wciąż nie jestem pewna. Dlaczego błędem jest mówienie w miesiącu lipcu, a używanie formuły "w dniu/dnia" nie jest uznawane za tautologię? Przecież 30 października jest dniem... Bardzo proszę o wyjaśnienie wątpliwości. Pozdrawiam, Kamila D.

Lipiec jest nazwą miesiąca, dlatego sformułowanie w miesiącu lipcu jest błędne. Natomiast sformułowanie w dniu 30 października to zupełnie inna konstrukcja. Liczebnik 30 jest określeniem dnia, wskazuje na to, w którym dniu coś się dzieje: W dniu (którym?) trzydziestym (jakiego miesiąca?) października. Każdy z tych elementów ma tu swoje uzasadnienie. Poprawnie możemy też powiedzieć, że coś się odbędzie 30 października, bo dzień mamy w domyśle: odbędzie się 30 (w domyśle: dnia) października.(RS)

***

Zgodnie z zaleceniami słownika ortograficznego nazwy marek i modeli samochodów piszemy w zależności od kontekstu - dużą lub małą literą. Wydaje mi się jednak, że niekiedy trudno jest ustalić, w jakim kontekście użyto dane sformułowanie, szczególnie jeśli są to zdawkowe hasła, np. w krzyżówce. Kilka przykładów: 1. model Forda, 2. astra na szosie, 3. wśród fiatów, 4. rywal Audi. Zapisałam to tak, jak wydaje mi się, że jest najlepiej, ale byłabym wdzięczna za potwierdzenie moich przypuszczeń lub wyprowadzenie mnie z błędu. Z góry dziękuję za pomoc, Katarzyna W.

Ma Pani rację, że zasada o pisowni marek samochodów może przysporzyć kłopotów, szczególnie jeśli nie znamy kontekstu. Pomocą jednak będzie próba odpowiedzi, czy mówimy o jednostkowym konkretnym samochodzie - wtedy małą, czyli astra na szosie. I druga sytuacja gdy mówimy o nazwie firmy: model Forda. Jednak przykład 3 i 4 można dwojako interpretować - wśród fiatów na drodze i wśród samochodów marki Fiat najlepsze na rynku jest... , na rynku motoryzacyjnym rywalem Audi jest Mercedes lub rywalem audi na szosie był mercedes. (MK)

***

Napisałem zdanie: "Tylu ludzi już tutaj oprowadziłem, ale ciebie pewno nie zdążę." Mam problem ze słowem pewno, bo nie wydaje mi się, aby zostały tutaj ono dobrze użyte. Zmieniłem je najpierw na "pewnie", ale to chyba też błąd. Stanęło w końcu na zapewne:  "Tylu ludzi już tutaj oprowadziłem, ale ciebie zapewne nie zdążę"), ale wydaje mię się to po prostu podniosłe. Nie mogę użyć "na pewno", bo tego nie wiem, ani być może, bo jestem raczej pewny, że go nie oprowadzę. Pytanie moje brzmi:. Czy wersja, na którą się w końcu zdecydowałem, jest prawidłowa czy też słowo zapewne należałoby zastąpić innym? Będę wdzięczny za podpowiedź. Waldemar M.

Można w tym zdaniu użyć pewnie i pewno. W języku ogólnym oba te wyrazy mają znaczenie 'prawdopodobnie, chyba'. (RS)

***

1) Czy w zdaniu "Przed przedsiębiorstwami staje, więc szereg wyzwań" został prawidłowo użyty przecinek przed wyrazem "więc"? 2) "zatrudnialność" - czy istnieje takie słowo? 3) "wraz z spadkiem" czy "wraz ze spadkiem"? Lena D.

1) Nie należy tu stawiać przecinka, ponieważ więc nie wprowadza zdania wynikowego.
2) Zatrudnialność istnieje, ale na razie jako niezgrabne tłumaczenie angielskiego employability. Wyraz ten jest używany w różnych kontekstach i znaczeniach, słowniki jeszcze go nie notują.
3) Ze spadkiem. Z przyczyn artykulacyjnych stosujemy ze przed wyrazami zaczynającymi się na spółgłoskę s, po której następuje inna spółgłoska. Dlatego z serem, ale ze schabem.(RS)

***

Zwracam się z uprzejmą prośbą o potwierdzenie poprawności zapisu następującego zdania:
"Na ręce ma około 30 bransoletek z Apartu / Na ręce ma około 30. bransoletek z Apartu". Tzn. Ma na ręce około trzydzieści bransoletek, czy też potraktować 30 jako liczebnik porządkowy 30.? Katarzyna S.

Około należy połączyć z liczebnikiem w dopełniaczu, poprawnie powinno być około trzydziestu bransoletek lub 30 bransoletek (bez kropki).(RS)

***

Szanowni Państwo, uprzejmie proszę o radę, jak zapisać przymiotnik pochodzący od miasta Brześć Litewski, np. chcą nazwać powiat lub dawne województwo: brzesko-litewskie czy brzeskolitewskie? Z góry serdecznie dziękuję za pomoc. Łukasz G.

Przymiotnik należy utworzyć od pierwszego członu, czyli brzeski.(RS)

***

Czy istnieją wyrazy pokrewne  od słów "proszek" i "wtorek", które wymieniają się na "ó" i drugi problem: czy można utworzyć wyraz pokrewny od słowa "próba", który wymienia się na "o", wskazywałam uczniom probówka, czy to prawidłowa odpowiedź? Grażyna C.

Tak, istnieją takie wyrazy: proszek - prószyć, przyprószyć; wtorek - wtóry, wtórować, wtórny; próba - dawniej także proba,  próbówka, przestarzała probówka. (EK)

***

Mam pytanie dotyczące nowego czasopisma powstałego na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Jego tytuł brzmi: "STUDIA OECONOMICA POSNANIENSIA". Powszechnie, również na łamach tego miesięcznika, operuje się skrótem SOEP.  Czy jest on poprawny? Czy może powinno być: SOeP? Anna G.

W tworzeniu skrótowców dopuszczalna jest pewna dowolność. Choć z reguły w ich skład wchodzą pierwsze litery poszczególnych elementów pełnej nazwy (np. MEN), a z sylab wchodzących w skład skrótowców mieszanych wielka jest tylko pierwsza litera (np. PZMot), MKOl), to jednak są skrótowce w całości pisane wielkimi literami, np. PAGED (Polska Agencja Eksportu Drewna) czy POLMOS (Polski Monopol Spirytusowy). Z tego wynika, ze skrótowcowi SOEP nie można niczego zarzucić. (EK)

14:13, poradniajezykowa
Link