BLOG PORADNI JĘZYKOWEJ
RSS
środa, 25 czerwca 2014

Proszę o wyjaśnienie różnicy między "kurczakiem" i "kurą". Czy słowa te mogą być używane zamiennie? Adrian D.

Kurczak to potoczne określenie kurczęcia, czyli młodej kury. Jednak potocznie ten wyraz stosujemy zamiennie z kurą: jemy kurczaka z grilla, wędzimy kurczaki itd. Nie jest to błąd, te znaczenia są notowane przez słowniki. (RS)

***

Czy wyrażenie "okres ważności" można odnieść do sytuacji, w której na danym przedmiocie jest zamieszczona tylko jedna data (tzw. data ważności) wyznaczająca kres bycia ważnym, nie określająca jednakże momentu początkowego, od którego dana rzecz zaczęła być ważna? Bartosz S.

Lepiej tu mówić właśnie o dacie ważności, bo okres to przedział czasowy i trzeba go wyznaczyć dwiema datami. (RS)

***

Czy na ulotce leku błędem jest postawienie znaku zapytania na końcu punktów sformułowanych w formie pytania, np. "jak stosować lek", "jakie działanie ma lek"? W ulotkach znaku zapytania nie ma lub jest dwukropek. Hanna B.

Wskazane przez Panią zdania są pytaniami tylko z pozoru – autor ulotki leku sam stawia pytania i sam na nie odpowiada, więc znak interpunkcyjny nie jest tu potrzebny. (MK)

***

Kieruję do Państwa zapytanie w imieniu mojego kolegi - harcerza, który nie ma internetu. Przekazuję dosłowną treść jego pytania: "Stwierdzam, że w tekście przyrzeczenia harcerskiego jest błąd. Uważam, że nie ma wyrazu chętną, a tymczasem  podano w tekście  "...nieść chętną pomoc bliźnim...". Powołuje się on na wyjaśnienia Wielkiego słownika ortograficzno-fleksyjnego i uważa, że treść należy zmienić na ...nieść chętnie pomoc bliźnim... Jolanta A.

Słowo chętny ma dwa znaczenia: współczesne - 'pełen dobrych chęci, skory do czegoś, ochoczy, pilny' i dawne  - 'dobrze usposobiony względem kogoś, życzliwy, przychylny'. W przyrzeczeniu harcerskim użyto słowa chętny w starszym znaczeniu. (EK)

***

W oficjalnych dokumentach Komisji Europejskiej "Drinking-water Directive" została przetłumaczona jako" Dyrektywa w sprawie wody przeznaczonej do spożycia". I taki zwrot jest stosowany w polskich przepisach prawnych. W wielu artykułach spotyka się zwrot "woda pitna" co bardziej pasuje do drinking-water (i jest krótsze:)) ale podobno jest "nie po polsku". Krótsze (i chyba właściwe) jest określenie "woda do picia". Które z tych trzech jest poprawne?

Wszystkie są poprawne, także sformułowanie wodna pitna. Najlepiej więc zapisać po prostu Wytyczne WHO dotyczące jakości wody pitnej. (RS)

***

Mam do Państwa pytanie odnośnie poprawności następującego sformułowania "dzień dzisiejszy". Osobiście drażni mnie i mam wątpliwości co do poprawności tych słów, które często można zaobserwować u dziennikarzy, lektorzy radiowi, politycy i wielu innych. No np. czy dzień mógłby być wczorajszy? Marcin M.

Sformułowanie dzień dzisiejszy jest poprawne, choć nadużywane w stylu urzędowym i oficjalnym. Błędne jest natomiast sformułowanie na dzień dzisiejszy w znaczeniu 'dzisiaj, obecnie', np. w zdaniu Na dzień dzisiejszy nie obserwujemy zmian. (RS)

***

Mam problem z wyrazem "kite" (skrót od "kitesurfing"). Spotykam się z nim często w swojej pracy redaktorsko-korektorskiej, dlatego uznałem, że praktycznie będzie go spolszczyć - "kajt". Ostatnio zastosowałem słowo "kajt" w dopełniaczu liczby pojedynczej: "Dni bez kajtu jest jednak niewiele...". Autorka tekstu zarzuciła mi błąd po redakcji i korekcie oraz podała prawidłową wg siebie pisownię "kite'a". Andrzej K.

Autorka tekstu ma rację. Wciąż mamy kitesurfing a nie kajtserfing. Spolszczona wersja kajt nie jest powszechna w języku pisanym. Dlatego lepiej zapisać dopełniacz kite'a, jego forma odnosi się bowiem do pełnej postaci wyrazu kitesurfing. (RS)

***

Mam od dłuższego czasu problem z odmianą nazwisk kończących się na literę -x. Jeżeli mamy nazwisko Hendrix, to oczywiście jest ono na tyle popularne, że nawet jeśli zmienimy x na ks, to czytelnik będzie wiedział o kogo chodzi. Jeśli jednak mamy np. nazwisko Cox, to przy odmianie i zamianie x na ks nazwisko staje się nieczytelne (rozmawiałem z Coksem...). Jaka jest Państwa porada i jakie jest Państwa zdanie na ten temat? Czy spolszczamy i zapisujemy nawet nazwiska przez -ks, czy może jednak w przypadku nazwisk / nazw własnych pozostawiamy x we wszystkich przypadkach oprócz miejscownika? Zuzia Z.

Nazwiska, które mają w zakończeniu tematu literę -x, mogą przyjąć w deklinacji polskie końcówki (Hendriksa, Coksa), ale norma dopuszcza także utrzymanie w zapisie -x. Można więc zapisać: Hendrixa, Coxa. (RS)

***

Gdy wszyscy głosują za lub przeciw, powinno się napisać w protokole "Rada głosowała jednomyślnie" czy też "Rada głosowała jednogłośnie"? Z serdecznymi pozdrowieniami, Janusz F.

Przysłówki jednogłośnie i jednomyślnie mają to samo znaczenie - 'zgodnie'. Można ich zatem używać wymiennie. W formule rada głosowała... lepszy ze względów stylistycznych jest przysłówek jednomyślnie (nie powtarzają się w niej te same części słów). (EK)

***

Chciałbym się zapytać o zwrot: "nie grzeszyć wiedzą". Zastanawiam się nad sensem tego stwierdzenia. Jaki to ma sens, jakie to ma znaczenie? Czyli ktoś kto używa swojej wiedzy to nią "grzeszy"? A niby dlaczego? I co jest złego w używaniu wiedzy? To jest klasyfikowane jako grzech? Bardzo bym prosił o wytłumaczenie tego związku frazeologicznego. B.

Frazeologizm nie grzeszyć czymś ma znaczenie 'przejawiać cechę przeciwną'. Sformułowania nie grzeszyć wiedzą, nie grzeszyć rozumem słowniki odnotowują jako powiedzenia żartobliwe, one nie muszą być logiczne. Prawdopodobnie takie konstrukcje powstały analogicznie do rozpowszechnionych nie grzeszyć urodą, nie grzeszyć pięknością - a tu już nam łatwiej urodę z grzechem połączyć. (RS)

13:53, poradniajezykowa
Link
poniedziałek, 07 kwietnia 2014

Chciałabym się dowiedzieć, jak nazwać osobę cierpiącą na migreny. Jest ona "migrenikiem" czy "migrenowcem? W internetowym słowniku występuje tylko "migrenowiec", ale w wielu publikacjach o migrenie oraz w wielu miejscach w Internecie pojawia się "migrenik". Która forma jest więc poprawna? Kamila Ł.

Poprawna jest forma migrenowiec, notowana w "Wielkim słowniku ortograficznym" PWN.(RS)

***

Mam problem z odmianą nazwiska autora "Małego Księcia". Mam nadzieję, że otrzymam od państwa odpowiedź na moje pytanie. Joanna.

W nazwisku Saint-Exupery odmienia się drugi człon: D. Saint-Exupery'ego, C. Saint-Exupery'emu, N. Msc. Saint-Exuperym. Nad literą "e" stawia się akcent. Przy odmienionym imieniu dopuszczalne jest nieodmienianie nazwiska: Powieści Antoine'a de Saint-Exupery. (EK)

***

Mam pewien problem dotyczący tego, jak powinniśmy mówić, który jest dzień miesiąca. Czy poprawnie jest, gdy mówimy: „dziś jest trzeci stycznia”? Czy może: „dziś jest trzeciego stycznia”? Czy pytając kogoś o dzień miesiąca, mówimy: „który dzisiaj jest" czy "którego dzisiaj jest”? Bardzo proszę o wyjaśnienie moich wątpliwości. Z góry dziękuję. D.

Wystarczy dopowiadać sobie w domyśle wyraz "dzień": Dziś jest trzeci (dzień) stycznia. Spotkaliśmy się piątego (dnia) stycznia. Który dzisiaj jest (dzień)? Którego (dnia) się umówimy? (RS)

***

Zwracam się do Państwa z prośbą o udzielenie mi informacji na temat pisowni wyrażenia "nie winien" (np. nie winien pieniędzy). Słownik ortograficzny informuje o pisowni rozdzielnej i odsyła do zasady [171] obejmującej rozdzielną pisownię partykuły "nie", która brzmi: "Przed wyrazami brak, można, potrzeba, trzeba, wiadomo, warto, wolno, które mają znaczenie czasownikowe, np. nie brak, nie można, nie potrzeba, nie trzeba, nie wiadomo, nie warto, nie wolno, ale: Niepodobna tego odczytać. Wyraz niepodobna (=jest trudno, nie można) wyjątkowo pisze się łącznie". Jednak w moim odczuciu przykład "nie winien" nie mieści się w tej regule. Proszę więc o wskazanie wyjaśnienia dla właśnie takiej pisowni tego wyrażenia. Z góry dziękuję za odpowiedź. Aleksandra M.

A jednak to właśnie ta reguła odnosi się do pisowni czasownika winien, choć szkoda, że autorzy słownika nie umieścili go w podanym ciągu przykładów (jest natomiast zanotowany w indeksie haseł). Wątpliwości ortograficzne biorą się stąd, że winien może być czasownikiem i może być przymiotnikiem. W znaczeniu przymiotnikowym występuje w funkcji orzecznika przy różnych formach czasownika być, np.: Jestem winien państwu krótkie wyjaśnienie. Natomiast jako czasownik jest w zdaniu orzeczeniem łączącym się tylko z bezokolicznikiem: Winien wpłacić pieniądze. Zgodnie z zasadą każdy czasownik, a więc i czasownik winien,  w połączeniu z partykułą nie musi być pisany z rozłącznie.(EK)

***

Czy wyrażenie "blisko pół roku" jest poprawne, a jeśli tak to co oznacza? Spotkałam sie w wypowiedziach dziennikarzy z tym zwrotem, np. "na blisko pół roku most będzie zamknięty". Marta Z.

Słownik języka polskiego notuje możliwość użycia słowa blisko w znaczeniu 'w przybliżeniu, prawie', więc sformułowanie blisko pół roku jest poprawne.(MK)

***

Jak należy pisać: New Age-owski, New Age-u, New Age'owski, New Age'u czy może jeszcze inaczej? Elżbieta P.

Wyrażenia New Age można w polszczyźnie nie odmieniać. Jeśli się je odmienia, to końcówki należy dopisać po apostrofie: New Age'u. Wyrazy pochodne zapisuje się podobnie: New Age'owy albo newage'owy (ten ostatni zapis podaje "Wielki słownik ortograficzny" PWN z 2008 roku). (EK)

***

Bardzo proszę o informację, czy właściwe jest określenie "Powstańców Warszawskich" czy "Powstańców Warszawy"? Iwona S.

Jedno i drugie sformułowanie jest poprawne.(EK)

***

Czy istnieje słowo "wzmożyłem"? Wszędzie w słownikach elektronicznych mi je podkreśla, a słyszałem je wielokrotnie w mowie. Na przykład w zdaniu "Po trzech latach przerwy wzmożyłem swoje poszukiwania". Samo słowo "wzmożyć" przecież istnieje. Serdecznie dziękuję za pomoc, B.

Nie ma słowa wzmożyć, jest wzmóc. To czasownik należący do XI grupy koniugacyjnej, odmienia się jak tłuc, poprawna forma czasu przeszłego brzmi wzmogłem.(RS)

***

Proszę mi pomóc, bo nie potrafię znaleźć logicznego wytłumaczenia dlaczego wyrażenie "uroczyście otwarli drogę" nie jest poprawne, a jest jest błędem językowym. Czy powinno być "uroczyście otworzyli drogę". Użyłam pierwszego wyrażenia na stronie internetowej i zarzucono mi brak poprawności językowej, twierdząc, ze stosuje wyrażenia gwarowe (jestem Ślązaczką). Pozdrawiam Magda

Czasownik otwarli nie jest, oczywiście, wyrazem gwarowym. Jest jedną z form czasownika otworzyć, dziś używaną znacznie rzadziej niż kiedyś. Od czasownika otworzyć częściej tworzy się bowiem formy otworzył, otworzyli i otwarty niż formy otwarł, otwarli, otworzony. Te trzy ostatnie są w słownikach poprawnej polszczyzny zakwalifikowane jako rzadkie, co oznacza, że po prostu wychodzą z użycia. Ale nie są niepoprawne! Mogą się pojawiać w tekstach wzorcowych, podniosłych, uroczystych, jak w przytoczonym przez Panią sformułowaniu.(EK)

***

Proszę o odpowiedź, czy poprawne jest wyrażenie "wyróżniające osiągnięcia". Pozdrawiam, Maria M.

W tym sformułowaniu wyczuwa się pewien nadmiar, ponieważ osiągnięcia to sukces, a więc coś, co się jakoś wyróżnia. Można więc je uznać za pleonazm, który jest przez normę językową oceniany negatywnie.(EK)

***

Uprzejmie proszę o podpowiedź jak należy odmieniać tytuł "Codex Argenteum", T. L.

Jeśli zostajemy przy oryginalnym zapisie nazwy łacińskiej to należy zastosować ogólny rzeczownik: tytuł, dzieło itp. i następnie stosować nieodmienianą nazwę własną. Natomiast jeśli zastosujemy zapis spolszczony: Kodeks Argenteus, to odmieniamy pierwszy człon.(MK)

***

Jak pod względem interpunkcji zapisać skróty fragmentów Biblii? Np. 1Kor 5,16 (bez spacji), czy też 1 Kor 5, 16 (ze spacjami)? Jaką literą w tekście jednolitym piszemy słowo SZATAN? Joanna S.

Skróty biblijne zapisujemy ze spacjami po numerze księgi i po nazwie księgi, ale bez spacji między numerami rozdziałów i wersów, czyli 1 Kor 5,16. Słowo szatan możemy zapisać zarówno wielką, jak i małą literą.(MK)

***

Współczesny zapis nazwy dawnego czasopisma to „Kurjer Warszawski”. Czy powinna być notacja „Kurier Warszawski” z ewentualnym objaśnieniem (czasopismo)? Czy właśnie „Kurjer Warszawski”? Jeśli z „j” to dlaczego nie używamy dziś nazwy Pabjanice? Mirosław W.

Skoro dawna nazwa czasopisma brzmiała Kurjer Warszawski, to taki zapis należy stosować, gdy właśnie odnosimy się do tej konkretnej nazwy własnej. Przedwojenny zapis z "j" wynikał z zaleceń ortograficznych, dotyczących zapisu wyrazów obcych. W tzw. pisowni warszawskiej (stosowanej w "Słowniku warszawskim") pisano zapożyczenia przez "j", jeśli jota występowała po spółgłosce: Anglja, premjer. Historia pisania joty była burzliwa, dopiero w 1936 roku jej zasady zaczął porządkować Komitet Ortograficzny Polskiej Akademii Umiejętności, który zalecał zapis przez "j" tylko po c, s, z: Francja, pasja. RS

***

Często gdy chcę rozmienić drobne na banknoty w sklepie, jestem często poprawiany przez sprzedawcę. Zawsze mnie nurtuje pytanie, która z tych wymienionych form jest poprawna? Chciałbym "wymienić" drobne na banknoty czy "zamienić" drobne na banknoty. Co sklep, to inne zachowanie sprzedawcy, dlatego często korzystam z tych obu form. Która jest poprawna, czy może obie są dopuszczalne? D.

Obie konstrukcje: wymienić / zamienić drobne na banknoty są poprawne. Natomiast rozmienić można tylko banknoty na drobne.(EK)

09:57, poradniajezykowa
Link
czwartek, 27 lutego 2014

Jak jest poprawnie: "Wskaż pary liczb spełniające to równanie" czy "Wskaż pary liczb spełniających to równanie"? Pozdrawiam, Katarzyna M.

I jedno, i drugie sformułowanie jest poprawne, mają one jednak różne znaczenia. W pierwszym chodzi o PARY, w drugim zaś o LICZBY. Jeśli w zadaniu liczby ułożone są w pary i właśnie pary musi odpowiadający wskazać, to właściwe jest pierwsze sformułowanie. Jeśli jednak chodzi o wskazanie liczb i ułożenie je w pary, to właściwe jest drugie sformułowanie.(EK)

***

Proszę o informację, czy zapis z łącznikiem "Państwa-Strony Układu Warszawskiego" jest poprawny. Uprzejmie dziękuję za odpowiedź, E. M.

W przytoczonym zdaniu konieczny jest myślnik, czyli kreska ze spacjami, np. Państwa - Strony Układu Warszawskiego.(MK)

***

Witam serdecznie, chciałbym zapytać, czy istnieje bezokolicznik czasownika "powinien"? Skoro wyraz ten potrafię odmienić przez osoby, w obu liczbach, znaczy to, że jest czasownikiem. Co zatem z bezokolicznikiem? Pozdrawiam i czekam na odpowiedź. Tomasz

Forma powinien jest czasownikiem modalnym i nie ma bezokolicznika.  W zdaniach używany jest on tylko jako orzecznik - wymaga dopiero połączenia z bezokolicznikiem, np.: powinien wrócić, powinna być, powinni chodzić.(MK)

***

Która z form jest poprawna? "Dziękuję za zaproszenie na uroczystość, która odbędzie się w dniu 30 października" czy ""Dziękuję za zaproszenie na uroczystość, która odbędzie się 30 października"? Znalazłam informację, że formy "w dniu", "dnia" są poprawne, z czego ta pierwsza jest bardziej oficjalna i stosowana w urzędowych pismach. Mimo to, wciąż nie jestem pewna. Dlaczego błędem jest mówienie w miesiącu lipcu, a używanie formuły "w dniu/dnia" nie jest uznawane za tautologię? Przecież 30 października jest dniem... Bardzo proszę o wyjaśnienie wątpliwości. Pozdrawiam, Kamila D.

Lipiec jest nazwą miesiąca, dlatego sformułowanie w miesiącu lipcu jest błędne. Natomiast sformułowanie w dniu 30 października to zupełnie inna konstrukcja. Liczebnik 30 jest określeniem dnia, wskazuje na to, w którym dniu coś się dzieje: W dniu (którym?) trzydziestym (jakiego miesiąca?) października. Każdy z tych elementów ma tu swoje uzasadnienie. Poprawnie możemy też powiedzieć, że coś się odbędzie 30 października, bo dzień mamy w domyśle: odbędzie się 30 (w domyśle: dnia) października.(RS)

***

Zgodnie z zaleceniami słownika ortograficznego nazwy marek i modeli samochodów piszemy w zależności od kontekstu - dużą lub małą literą. Wydaje mi się jednak, że niekiedy trudno jest ustalić, w jakim kontekście użyto dane sformułowanie, szczególnie jeśli są to zdawkowe hasła, np. w krzyżówce. Kilka przykładów: 1. model Forda, 2. astra na szosie, 3. wśród fiatów, 4. rywal Audi. Zapisałam to tak, jak wydaje mi się, że jest najlepiej, ale byłabym wdzięczna za potwierdzenie moich przypuszczeń lub wyprowadzenie mnie z błędu. Z góry dziękuję za pomoc, Katarzyna W.

Ma Pani rację, że zasada o pisowni marek samochodów może przysporzyć kłopotów, szczególnie jeśli nie znamy kontekstu. Pomocą jednak będzie próba odpowiedzi, czy mówimy o jednostkowym konkretnym samochodzie - wtedy małą, czyli astra na szosie. I druga sytuacja gdy mówimy o nazwie firmy: model Forda. Jednak przykład 3 i 4 można dwojako interpretować - wśród fiatów na drodze i wśród samochodów marki Fiat najlepsze na rynku jest... , na rynku motoryzacyjnym rywalem Audi jest Mercedes lub rywalem audi na szosie był mercedes. (MK)

***

Napisałem zdanie: "Tylu ludzi już tutaj oprowadziłem, ale ciebie pewno nie zdążę." Mam problem ze słowem pewno, bo nie wydaje mi się, aby zostały tutaj ono dobrze użyte. Zmieniłem je najpierw na "pewnie", ale to chyba też błąd. Stanęło w końcu na zapewne:  "Tylu ludzi już tutaj oprowadziłem, ale ciebie zapewne nie zdążę"), ale wydaje mię się to po prostu podniosłe. Nie mogę użyć "na pewno", bo tego nie wiem, ani być może, bo jestem raczej pewny, że go nie oprowadzę. Pytanie moje brzmi:. Czy wersja, na którą się w końcu zdecydowałem, jest prawidłowa czy też słowo zapewne należałoby zastąpić innym? Będę wdzięczny za podpowiedź. Waldemar M.

Można w tym zdaniu użyć pewnie i pewno. W języku ogólnym oba te wyrazy mają znaczenie 'prawdopodobnie, chyba'. (RS)

***

1) Czy w zdaniu "Przed przedsiębiorstwami staje, więc szereg wyzwań" został prawidłowo użyty przecinek przed wyrazem "więc"? 2) "zatrudnialność" - czy istnieje takie słowo? 3) "wraz z spadkiem" czy "wraz ze spadkiem"? Lena D.

1) Nie należy tu stawiać przecinka, ponieważ więc nie wprowadza zdania wynikowego.
2) Zatrudnialność istnieje, ale na razie jako niezgrabne tłumaczenie angielskiego employability. Wyraz ten jest używany w różnych kontekstach i znaczeniach, słowniki jeszcze go nie notują.
3) Ze spadkiem. Z przyczyn artykulacyjnych stosujemy ze przed wyrazami zaczynającymi się na spółgłoskę s, po której następuje inna spółgłoska. Dlatego z serem, ale ze schabem.(RS)

***

Zwracam się z uprzejmą prośbą o potwierdzenie poprawności zapisu następującego zdania:
"Na ręce ma około 30 bransoletek z Apartu / Na ręce ma około 30. bransoletek z Apartu". Tzn. Ma na ręce około trzydzieści bransoletek, czy też potraktować 30 jako liczebnik porządkowy 30.? Katarzyna S.

Około należy połączyć z liczebnikiem w dopełniaczu, poprawnie powinno być około trzydziestu bransoletek lub 30 bransoletek (bez kropki).(RS)

***

Szanowni Państwo, uprzejmie proszę o radę, jak zapisać przymiotnik pochodzący od miasta Brześć Litewski, np. chcą nazwać powiat lub dawne województwo: brzesko-litewskie czy brzeskolitewskie? Z góry serdecznie dziękuję za pomoc. Łukasz G.

Przymiotnik należy utworzyć od pierwszego członu, czyli brzeski.(RS)

***

Czy istnieją wyrazy pokrewne  od słów "proszek" i "wtorek", które wymieniają się na "ó" i drugi problem: czy można utworzyć wyraz pokrewny od słowa "próba", który wymienia się na "o", wskazywałam uczniom probówka, czy to prawidłowa odpowiedź? Grażyna C.

Tak, istnieją takie wyrazy: proszek - prószyć, przyprószyć; wtorek - wtóry, wtórować, wtórny; próba - dawniej także proba,  próbówka, przestarzała probówka. (EK)

***

Mam pytanie dotyczące nowego czasopisma powstałego na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Jego tytuł brzmi: "STUDIA OECONOMICA POSNANIENSIA". Powszechnie, również na łamach tego miesięcznika, operuje się skrótem SOEP.  Czy jest on poprawny? Czy może powinno być: SOeP? Anna G.

W tworzeniu skrótowców dopuszczalna jest pewna dowolność. Choć z reguły w ich skład wchodzą pierwsze litery poszczególnych elementów pełnej nazwy (np. MEN), a z sylab wchodzących w skład skrótowców mieszanych wielka jest tylko pierwsza litera (np. PZMot), MKOl), to jednak są skrótowce w całości pisane wielkimi literami, np. PAGED (Polska Agencja Eksportu Drewna) czy POLMOS (Polski Monopol Spirytusowy). Z tego wynika, ze skrótowcowi SOEP nie można niczego zarzucić. (EK)

14:13, poradniajezykowa
Link
niedziela, 26 stycznia 2014

Mój uczeń nosi dwa nazwiska połączone łącznikiem "vel". Czy w dokumentacji szkolnej, np. dzienniku, arkuszach ocen muszę wpisywać obydwa nazwiska? A może wystarczy wpisać tylko jedno? Z góry dziękuję, Ewa R.

Nazwisko dwuczłonowe jest pełną nazwą osobową, zatem w dokumentacji szkolnej należy wpisywać oba człony połączone elementem vel.(EK)

***

Czy Elektroniczne Biuro Obsługi Klienta powinno zostać zapisane jako e-BOK, e-bok, eBOK, EBOK czy ebok? Czy takie samo jest zastosowanie np. do e-mail lub e-book? Daria W.

Poprawna pisownią jest e-BOK albo EBOK. (EK)

***

Jestem korektorem w jednym z portali informacyjnych i nurtuje mnie od dłuższego czasu pytanie odnośnie odmiany wyrazu "Greenpeace". Czy jeżeli nie poprzedzimy go rzeczownikiem "organizacja", to powinniśmy odmieniać go zgodnie z polskimi regułami? czy piszemy wtedy "aktywiści Greenpeace", czy może aktywiści "Greenpeac'u"? A jak z pozostałymi przypadkami, np. z miejscownikiem?

Moje drugie pytanie odnosi się do zwrotów "autobus odchodzi za 5 minut", "o której odchodzi ostatni pociąg?" Czy jest to kolokwializm, czy też jest to zupełnie niepoprawne i powinniśmy używać jedynie "odjeżdża"? Z uszanowaniem, Zuzanna P.

Należy pisać o aktywistach Greenpeace'u (a nie !Greenpeac'u), jest to wyraz odmienny. Miejscownik brzmi Greenpeasie. Natomiast sformułowanie autobus odchodzi jest poprawne, akceptowane przez normę językową. (RS)

***

Jak brzmi żeńska odmiana barda? Bardotka? Pozdrawiam, Hubert C.

Bard jest rzeczownikiem męskim, nie ma żeńskiego odpowiednika. O kobiecie należy powiedzieć, że jest np. bardem pokolenia.(RS)

***

Przygotowuję noty artystów do albumu. Spotykam się z różną pisownią następujących sformułowań (chodzi o użycie małej czy dużej litery): otrzymał Dyplom magistra Matematyki w..., studiował Malarstwo Ścienne pod kierunkiem..., Dyplom z Wyróżnieniem uzyskał...; Aneks z Litografii u... Osoba dokonująca korekty zasugerowała, że te wyrazy to nazwy własne, a więc nie można napisać: dyplom z wyróżnieniem czy aneks. Nie chcę zrobić błędu – proszę o radę. Jolanta B.

Te wyrażenia to nazwy pospolite, które trzeba pisać małymi literami. Nazwy kierunków studiów także pisze się małymi literami. (EK)

***

W celu usprawnienia komunikacji wewnętrznej, pracownicy OHP często odnoszą się do utworzonego Elektronicznego Centrum Aktywizacji Młodzieży, wykorzystując skrótowiec ECAM. Z oczywistych względów poprawna jest forma ECAM, jednak równolegle do niej funkcjonuje wymowa EKAM, która wydaje się być łatwiejsza w użyciu i przyjemniejsza w odbiorze. Zbliżony skrótowiec SECAM, pochodzący z języka francuskiego i określający system nadawania koloru w telewizji analogowej, wymawiany jest jako SEKAM, jednak jest to nazwa obcojęzyczna i trudno porównywać ją na gruncie języka polskiego. Tym samym akronimem (SECAM) określa się Sympozjum Konferencji Episkopatów Afryki i Madagaskaru i zapewne również w tym przypadku litera C przyjmuje wymowę K. Proszę o wyjaśnienie wątpliwości i stwierdzenie, czy dla potrzeb komunikacji wewnętrznej możliwe jest wyeliminowanie trudnego do wymówienia połączenia fonetycznego i wymawianie skrótowca ECAM jako EKAM. Maciej K.

Taka forma musi być zrozumiała. Skoro "C" jest od centrum, to nie ma najmniejszego sensu wymawiac "k", wymawianie EKAM jest błędne. Przykłady, które Pan podaje, są przecież zupełnie inne. W SECAM jako nazwie systemu nadawania "c" pochodzi od colour wymawianego jako kolour, wiec ostatecznie poprawna wymowa to sekam. Podobnie w SECAM jako sympozjum - "C" to conferences, czytane przecież przez "k". Nie można więc odczytywac polskiego skrótowca, stosując angielską wymowę. Poprawna wymowa to po prostu ECAM. Poza tym trudno zgodzić się z argumantacją, że ten wyraz trudno się wymawia.(RS)

***

Dowiedziałam sie od znajomych, ze nie należy używać czasu przyszłego czasownika "ucieszyć się". Tak wiec, według wspomnianych znajomych, zdanie: "Babcia ucieszy sie z naszej wizyty" jest niepoprawne. Należałoby powiedzieć: "Babcia będzie sie cieszyc z naszej wizyty", używając czasu przyszłego czas. niedokonanego "cieszyć sie". Czy to prawda? Violetta Sz.

Forma czasu przyszłego może mieć postać czasownika dokonanego: ucieszy się, albo postać złożoną z czasownika będzie i bezokolicznika (będzie się cieszyć) bądź czasownika w czasie przeszłym (będzie się cieszyła). Wszystkie te formy są poprawne.(EK)

***

Chciałabym zapytać, czy definicja słowa CYWIL, użyta na przykład w krzyżówce, powinna brzmieć: "nie wojskowy" czy "niewojskowy"? Anna M.

Pisownia przymiotnika niewojskowy powinna być łączna. W niektórych kontekstach pisownia zależy od treści zdania, np. nie wojskowy, lecz cywil.(EK)

***

Witam, mam pytanie odnośnie przymiotnika, który stał się kością niezgody wśród moich współpracowników w szpitalu. A mianowicie spotkałem się z tym, że koleżanki piszą "Noworodek nie szczepiony". Moim zdaniem powinno być "nieszczepiony", ale nadal nie mam 100% pewności. Pozdrawiam, Karol

Poprawna jest pisownia łączna: nieszczepiony, tak jak nieodzowny, nieobliczalny, niedrogi, nietykalny.(RS)

***

Chciałabym zapytać, czy poprawna jest forma: "Biblioteka Publiczna zaprasza na spotkanie". Powiedziano mi niedawno, że biblioteka nie jest osobą, nie może zatem zapraszać. Bardzo proszę o wyjaśnienie tej kwestii. Joanna K.

To oczywiste, ze biblioteka nie jest osobą, ale jako instytucja może zapraszać na spotkanie.Podobnie urząd miasta może wprowadzić nowe przepisy, a gazeta może podawać jakieś wiadomości. Jest to figura stylistyczna (metonimia), która ułatwia formułowanie wypowiedzi. (EK)

19:56, poradniajezykowa
Link
czwartek, 09 stycznia 2014

Która forma jest poprawna: "w odpowiedzi na uwagi przekazane przy piśmie" czy "w odpowiedzi na uwagi przekazane w piśmie"? Z poważaniem, Małgorzata Z.

Uwagi mogą być przekazane w piśmie (w znaczeniu 'w dokumencie') lub na piśmie (w znaczeniu 'zostały napisane'). Warto też zrezygnować z urzędowej formuły w odpowiedzi na. Poprawne wersje brzmią więc odpowiadając na uwagi przekazane w piśmie lub odpowiadając na uwagi przekazane na piśmie.(RS)

***

Mam wątpliwości co do słowa "zdegustować" na określenie degustacji czegoś, np. "Chciałbym zdegustować tego wina". Słowo "zdegustować" wyraża przecież niesmak - można być zdegustowanym czym, a w winie można gustować. Użyłbym raczej formy "Czy mogę zagustować to wino". Czy podany przykład jest poprawny? Pozdrawiam, Marcin.

Wyraz degustować jest czasownikiem niedokonanym. Formy zadegustować i zdegustować są błędne. Pewnie powstają przez analogię do poprawnych wyrazów zasmakowaćskosztować, zakosztować.(RS)

***

Przeczytałem na stronie internetowej pewnego wydawnictwa: "Przygotowujemy książkę wspomnieniową o (nazwisko artysty ) na dziesiąta rocznicę śmierci artysty." Czy to poprawna wypowiedź? Z góry dziękuję za odpowiedz, Roman.

Zdecydowanie polecam formy w dziesiątą rocznicę lub z okazji dziesiątej rocznicy. Połączenia z na stosujemy przy rzeczowniku urodziny, np. otrzymał na urodziny.(MK)

***

Jak należy pisać "biały anioł" w odniesieniu do Anny German? Wielkimi literami, małymi czy pierwszy wyraz wielką, a "anioł" małą? Z góry dziękuję za odpowiedź, Aleksandra D.

Jeśli wyrażenie traktujemy jako synonim nazwy własnej, to należy je zapisać dużymi literami: Biały Anioł. Natomiast jeśli wyrażenie funkcjonuje w zdaniach porównujących, np. wyglądała jak... śpiewała jak... to oba człony zapisujemy małymi literami. (MK)

***

Zawsze wydawało mi się, że forma "im", w zadaniach typu „Im naród był uboższy, tym chętniej wspierał przywódców.” jest jedyną prawidłową, a "czym" (Czym naród był uboższy, tym chętniej wspierał przywódców) to prowincjonalizm. Tymczasem trafiłem na tak właśnie zastosowaną formę "czym" w najnowszym tłumaczeniu Rilkego. Czy to poprawnie? Wojciech K.

Tylko konstrukcja im - tym jest poprawna. Wymiana elementu im na czym jest błędem składniowym. (EK)

***

Przygotowuję prezentację maturalną dotyczącą błędów językowych w telewizji. W jednym z programów pojawiło się sformułowanie "spektakularna porażka". Czy jest ono poprawne? Dziekuję za odpowiedź, Lucyna N.

Podany przykład jest błędem. Porażka może być dotkliwa lub druzgocąca, natomiast spektakularne (czyli widowiskowe, pokazowe) może być działanie, sukces - coś pozytywnego. (MK)

***

Mam pytanie: jak powinno pisać się “nieopodal”? Razem czy osobno? Słowniki podają różne możliwości. Paweł Z.

Do lat 90. poprawna była pisownia rozdzielna. Pod koniec ubiegłego wieku nastąpiły zmiany w regułach ortograficznych i została zaakceptowana pisownia łączna nieopodal - na podobieństwo form nieomal, niespełna itp. Niektóre słowniki podają dwie możliwości zapisu, traktując te formy jako równorzędne.  Zalecam stosowanie najnowszej pisowni, czyli łącznej. (MK)

***

Mam wątpliwości, czy sformułowania "jedno z opiekunów dziecka" oraz "oboje opiekunowie dziecka" są poprawne. Słowo "opiekunowie" oznacza dwie osoby obojga płci, czyli kobietę i mężczyznę, posiadających status opiekunów prawnych dziecka. Czy jeśli mówię tylko o jednym z nich, to mogę użyć sformułowania "jedno z opiekunów", czy też poprawne jest sformułowanie "jeden z opiekunów"? A jeśli mówię o obu tych osobach jednocześnie, to bardziej poprawne będzie użycie zwrotu "oboje opiekunowie dziecka", czy też "obydwoje opiekunowie dziecka"? Jacek P.

Oba sformułowania są poprawne: oboje opiekunowie i obydwoje opiekunowie. Można tez mówić jeden z opiekunów i jedno z opiekunów. Ta druga forma jest precyzyjniejsza. (EK)

***

Chciałbym użyć przymiotnika "subtelny" jako określenia fotografii lub fotografa. Czy fotograf może być subtelny oraz wykonywać subtelną fotografię np. reportaż ślubny. Poszukuję określenia, które w pewien sposób nawiązywać będzie do wyczucia, delikatności, estetyki, lekkości i wrażliwości w fotografii. Przymiotnik chciałbym wykorzystywać np. w działaniach marketingowych. Jakub K.

Określenie subtelny odnosi się zazwyczaj do zjawisk i zachowań a nie do przedmiotów, wytworów ludzkich czy samych osób. Subtelna może być aluzja, jest subtelny dowcip, subtelne zachowanie. W odniesieniu do fotografa, czy zdjęć należałoby użyć bardziej precyzyjnych określeń, które zresztą już Pan podał.(RS)

***

Córka twierdzi , że poprawną formą jest wyrażenie "obejrzałam film", a ja często mówię "oglądnęłam film", więc córka ciągle mnie poprawia . Kto ma rację? Ja czy córka ? Teresa B.

Obie formy są poprawne. Obejrzeć to czasownik używany w komunikacji ogólnopolskiej, a oglądnąć to regionalizm małopolski, który również jest akceptowany przez normę językową.(RS)

17:27, poradniajezykowa
Link